King Taksin in Chanthaburi: The Shrine, the Monument and the Shipyard That Built a Fleet
King Taksin in Chanthaburi: The Shrine, the Monument and the Shipyard That Built a Fleet
Every Thai schoolchild knows the broad outline: Ayutthaya fell to the Burmese in 1767, and one commander refused to accept that the kingdom was finished. What is told less often, outside this province, is where he went next. Phraya Tak — the future King Taksin the Great — broke out of the besieged capital with a small force, fought his way down the east coast, and made Chanthaburi his base. Here, in a matter of months, he gathered men, rice, weapons and ships, built a fleet in a riverside shipyard, sailed back, and retook Ayutthaya. Modern Thailand, in a very real sense, was reassembled in Chanthaburi.
That is why this quiet provincial capital carries more King Taksin sites than almost anywhere outside Thonburi itself: a much-loved shrine on Tha Luang Road, the city pillar shrine opposite it, a dramatic equestrian monument in the town park, and, about 11 kilometres out of town at Ban Samet Ngam, the shipyard where tradition and archaeology meet in rectangular dock basins, an excavated Chinese junk, and a small museum. Together they make an easy, moving half-day history trail — and it is the Chanthaburi day out that most foreign visitors, busy with gems, fruit and beaches, never take.
This guide walks the trail in order: the story first, then the shrine and city pillar, then the monument, then the shipyard itself, and finally how to visit all of it respectfully and well in a single morning or afternoon.
1767: Why a Future King Came to Chanthaburi
Start with the situation, because Chanthaburi only makes sense inside it. In early 1767 Ayutthaya, capital of Siam for more than four centuries, was surrounded by Burmese armies and starving. Phraya Tak, a senior military commander of mixed Thai and Chinese heritage who had been governing Tak province, judged that the city could not be saved from inside its walls. In January 1767, before the final fall, he broke through the encirclement with a few hundred followers and headed east — away from the Burmese strength, towards the Gulf coast towns where ships, Chinese merchant networks, rice and timber could be found.
The east coast was a calculated choice, not a retreat into exile. Rayong, Chanthaburi and Trat were trading ports with Chinese junk traffic, teak and other hardwoods inland, and food supplies the war had not yet burned. Chanthaburi in particular offered a river running down to the sea at Laem Sing, a defensible town, and merchants who understood both ships and credit. If a liberation fleet was going to be built anywhere in a hurry, it was going to be built somewhere like this.
It was not handed to him. The chronicles record that Chanthaburi's ruler at first closed the town against him, and in June 1767 Phraya Tak took Chanthaburi by force, famously ordering the army's cooking pots smashed after the evening meal — the message being that they would eat their next meal inside the town, or not at all. Once in control, he made the town his headquarters for exactly the work the moment required: recruiting soldiers, collecting armaments and provisions, and building ships. Local tradition, repeated in Tourism Authority summaries of the shipyard, puts the stay at around three months of intense preparation. On the usual telling, that is remarkably little time for what was achieved here — which is precisely why Chanthaburi remembers it so proudly.
Pattaya Condo — Book Direct & Save 20% at phvcondo.com/pattaya
The King Taksin Shrine: Tha Luang Road's Place of Respect
Begin the trail in town, on Tha Luang Road in front of the Taksin Military Camp, because this is where Chanthaburi itself pays its daily respects. The King Taksin the Great Shrine — San Somdet Phra Chao Taksin Maharat — is not a museum piece behind glass. It is a working place of worship, busy from early morning with townspeople bringing incense, flowers and offerings, pausing on the way to work or the market, and asking the king's blessing for prosperity and safe journeys. Come here first and you understand the emotional register of everything else on the trail: in Chanthaburi, Taksin is not only history. He is a guardian presence.
The building rewards a slow look. The shrine has been rebuilt over the generations — an earlier shrine began as a modest wooden structure near the city pillar, and the present marble building was raised by officials, merchants and local people together in 1991, beside its predecessor. It is octagonal, built of marble, with a spired roof shaped like a royal hat rising, on the Tourism Authority's summary, to 16.9 metres and crowned with a golden nine-tiered umbrella. Inside, a bronze statue of King Taksin sits in royal posture, the walls decorated with traditional Thai floral motifs. The shape is the meaning: the hat-shaped roof is unlike any ordinary temple building in town, and from across the road it reads instantly — this is a king's shrine, designed as a crown set down in the middle of everyday traffic.
Visit as a guest in someone else's devotion, and it is simple. Dress modestly, as you would for a temple; speak softly; follow what the regulars do with incense and offerings rather than improvising; and ask before photographing people at prayer. If you are here on 28 December, expect the site at its fullest: that date, the anniversary of King Taksin's accession to the throne in 1767, brings the annual merit-making and offering ceremony, when the shrine and the street around it fill with people honouring the man who set out from this town to restore the kingdom.
Across the Road: The City Pillar Shrine
Directly opposite, on the same stretch of Tha Luang Road, stands the Chanthaburi City Pillar Shrine — San Lak Mueang — and the pairing is deliberate in the life of the town even where the history is partly tradition. There is no firm documentary evidence for when the original city pillar was first raised. Local presumption, recorded in travel listings of the town's sites, holds that King Taksin himself may have had it constructed when he occupied Chanthaburi in 1767, turning the town into a stronghold for recruitment and the collection of arms and food for the liberation campaign. The original was, on that account, probably built of laterite; nobody now knows exactly how it looked.
The shrine and pillar you see today were constructed in 1981 and have been restored since, in the bright, gilded style of a modern Thai city pillar shrine: a small pavilion, a revered pillar within, and a steady flow of visitors making the short crossing between the two shrines. Thai towns treat their city pillar as the spiritual foundation stone of the community, the place where the town's protective deities reside, so a combined visit — the king who rebuilt the nation on one side of the road, the pillar that anchors the town on the other — is how many local people actually do it. Allow the pair together about half an hour, more if you linger to watch the rhythm of offerings, lottery-ticket sellers, flower garlands and school groups that keeps Tha Luang Road feeling like the town's ceremonial front step.
The Monument in Thung Na Choei Park: The King on Horseback
A short walk or an even shorter drive along the same road brings you to the trail's most theatrical image. In Thung Na Choei Public Park, the town's green living room near the provincial hall, stands the King Taksin the Great Monument: the king on a rearing warhorse, sword raised, flanked on foot by his four royal guards. Where the shrine shows Taksin enthroned and revered, the monument shows him mid-campaign — resolute, in motion, with the determined expression local descriptions of the statue always remark on. It is the breakout from Ayutthaya and the march on Chanthaburi cast in bronze, set on a tall black plinth above the park.
The setting does half the work. Thung Na Choei is where Chanthaburi comes to breathe: lawns, shade trees, and a pond stocked with fish, busy in the cool of the morning and again towards evening with walkers, joggers and families. The monument, diagonally across from the provincial hall on Tha Luang Road, anchors the park without dominating it, and the combination makes this the easiest stop on the trail to enjoy unhurried — pay your respects at the plinth, then take a turn around the pond with an iced coffee and watch ordinary provincial life go by. Photographers should come in the morning or late afternoon, when the bronze warms up in low light and the horse stands out against the sky instead of the midday glare.
Read the three town sites together and a small lesson in how Thailand remembers emerges. The shrine is for reverence, the city pillar for the town's own fortune, and the monument for civic pride — the same man, honoured in three different grammars, all within a few hundred metres. No single one of them takes long. Strung together on foot, they turn a routine provincial street into a story you can walk.
Samet Ngam Shipyard: Where the Fleet Was Built
Now leave town, because the most remarkable site is the quietest one. About 11 kilometres from the centre, at Ban Samet Ngam in Nong Bua subdistrict — the same reed-mat weaving village covered in our earlier guide, reached by following the signs past Wat Samet Ngam and turning right for the last kilometre — lies the King Taksin the Great Shipyard, also called the Samet Ngam Shipyard. It is assumed, on the evidence described below, to be the yard where King Taksin prepared his fleet in 1767. The Thonburi Chronicles, in the Phan Chanthanumat edition quoted by museum and tourism sources alike, record that about 100 ships were built in Chanthaburi before the army sailed against the Burmese. Supporting details have accumulated around that claim for generations: large numbers of teak stumps found near the temple, and accounts of a canal dug to float teak logs down to the yard.
What lifted the site from tradition into archaeology was the work of the Fine Arts Department's Underwater Archaeology Division, which surveyed and excavated the first dock here in 1981 and 1982. Along this shore they found a series of rectangular basins — dock-like depressions that still read clearly in the landscape today — and, buried some 1.5 to 2.9 metres down, the remains of an old ship: a cut-stern junk, built with iron nails from softwood timbers, assessed as a small Fujian-style Chinese junk of the kind used for cargo on Gulf of Thailand trading routes, about 24 metres long and 5 metres wide with a rudder. Near the river mouth, an ancient junk of the Taksin era was also reported as the most complete yet found in the Gulf. None of this proves that a particular hull was a warship of 1767 — honest accounts of the site use the word "assumed" for a reason — but as physical evidence of an old, working shipbuilding shore at exactly the place local memory names, it is unusually strong.
Today the site is kept as a historical park and local museum, and it is a gentle, open place: grass, shade, the river close by, and the archaeology presented at walking pace. The permanent exhibition building covers the king's biography and royal duties, the history and archaeological development of Chanthaburi, shipbuilding technology, pottery including Sangkhalok ware, ship models and old utensils. A roofed structure shelters the excavated dock and ship remains, a separate building displays large junks, and at the pier you will find a decommissioned Royal Thai Navy vessel, HTMS Pho Sam Ton, kept as an exhibit — a twentieth-century echo of the yard's original purpose. Among the memorials, look for the statue of Krom Phra Thephamat, known as Mae Nok Aeang, King Taksin's mother, honoured here by the community alongside her son. Rooster statues, incense and fruit appear among the offerings visitors bring to the king's memorial here, as they do at Taksin shrines across Thailand.
Give the shipyard an hour, and do not expect Ayutthaya-style grandeur. Its power is in its ordinariness: a muddy, practical shore of docks and timber where, for one season in 1767, the future of a kingdom was quite literally built by hand. Stand by the rectangular basins and do the arithmetic the chronicles invite — a hundred ships, a few months, a small army that had just lost its capital — and the liberation of Siam stops being a paragraph in a textbook and becomes a logistics problem solved by shipwrights, merchants, monks and villagers in this district. Children who are bored by shrines often wake up here, incidentally: an excavated ship in the ground is a story anyone can follow.
How to Walk the Trail: A Practical Half-Day
The order in this guide is the order to visit. Start at the King Taksin Shrine on Tha Luang Road in the cool of the morning, cross to the City Pillar Shrine, then stroll or drive to Thung Na Choei Park for the monument and a turn around the pond. All three town stops together take an unhurried hour to ninety minutes. Then drive out to Samet Ngam — about 11 kilometres, through the Tha Chalab direction and past Wat Samet Ngam — for the shipyard and its museum, allowing an hour there, and consider pairing it with the mat-weaving centre in the same village, where the famous Chanthaboon reed mats are still made; the two stops share a village and sit a short distance apart, and together they show Samet Ngam's two claims on your attention, one historical and one living.
Practical notes are few and simple. The shrine keeps daytime hours typical of Thai shrines — tourism listings give 08:30 to 16:30 for its formal opening, though the precinct sees worshippers from early morning — and the shipyard site and museum are a daytime visit; go in the morning if you can, both for the light and because the shipyard's open ground has limited shade at midday. Entry arrangements and any small fees can change, and several visitor accounts describe the shipyard museum as free; check on arrival rather than trusting any guide, including this one. You need your own transport or a hired driver for the shipyard leg — it is beyond comfortable walking distance from town — while the three town sites are walkable from most central hotels. Dress modestly for the shrines, carry small notes for offerings and donations, and bring water for the shipyard.
One date deserves a final mention, because it turns this trail from interesting into unforgettable. On 28 December each year, Chanthaburi marks the anniversary of King Taksin's coronation — he crowned himself King of Thonburi on 28 December 1767, weeks after sailing from this province to drive the Burmese garrisons out and reunite the kingdom, before founding his new capital at Thonburi across the river from modern Bangkok. If your Chanthaburi trip can be timed to that week, the shrine ceremonies, the crowds and the town's pride will show you this story the way Chanthaburi tells it to itself. And if it cannot, come anyway, on any quiet weekday. A marble shrine shaped like a crown, a bronze king above a park pond, and a grassy shore of old docks where a fleet was built in a single season: taken together, they explain this town better than any single attraction in it — gems, fruit and beaches included. Chanthaburi was not a stop on the way to somewhere else in 1767. It was the place the kingdom started again.
— ภาษาไทย —
พระเจ้าตากสินในจันทบุรี: ศาล พระบรมราชานุสาวรีย์ และอู่ต่อเรือที่สร้างกองเรือกู้ชาติ
เด็กไทยทุกคนรู้โครงเรื่องกว้าง ๆ ว่า กรุงศรีอยุธยาแตกเพราะพม่าในปี พ.ศ. 2310 และมีแม่ทัพผู้หนึ่งที่ไม่ยอมรับว่าอาณาจักรจบสิ้นลงแล้ว แต่สิ่งที่เล่ากันน้อยกว่านอกจังหวัดนี้ คือท่านผู้นั้นมุ่งหน้าไปที่ใดต่อ พระยาตาก ซึ่งต่อมาคือสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ได้ตีฝ่าวงล้อมของกรุงที่ถูกปิดล้อมออกมาพร้อมกำลังพลกลุ่มเล็ก ๆ สู้ร่นลงมาตามชายฝั่งตะวันออก และตั้งจันทบุรีเป็นฐาน ที่นี่เอง ภายในเวลาเพียงไม่กี่เดือน ท่านรวบรวมผู้คน ข้าว อาวุธ และเรือ ต่อกองเรือขึ้นที่อู่ต่อเรือริมแม่น้ำ แล่นกลับไป และทวงกรุงศรีอยุธยาคืนมา อาจกล่าวได้ว่า ประเทศไทยยุคใหม่ถูกประกอบขึ้นใหม่ที่จันทบุรีอย่างแท้จริง
นั่นคือเหตุผลที่เมืองหลวงประจำจังหวัดอันเงียบสงบแห่งนี้ มีสถานที่เกี่ยวกับพระเจ้าตากสินมากกว่าที่ใด ๆ เกือบทั่วประเทศนอกกรุงธนบุรี ทั้งศาลอันเป็นที่เคารพรักบนถนนท่าหลวง ศาลหลักเมืองที่อยู่ตรงข้าม พระบรมราชานุสาวรีย์ทรงม้าอันทรงพลังในสวนสาธารณะของเมือง และห่างออกไปราว 11 กิโลเมตร ที่บ้านเสม็ดงาม คืออู่ต่อเรือที่ซึ่งตำนานและโบราณคดีมาบรรจบกัน ทั้งแอ่งอู่รูปสี่เหลี่ยม เรือสำเภาจีนที่ขุดพบ และพิพิธภัณฑ์ขนาดเล็ก ทั้งหมดนี้รวมกันเป็นเส้นทางประวัติศาสตร์ครึ่งวันที่เดินง่ายและกินใจ และเป็นวันเที่ยวจันทบุรีที่นักท่องเที่ยวต่างชาติส่วนใหญ่ ซึ่งมัวสนใจอัญมณี ผลไม้ และชายหาด มักไม่เคยได้สัมผัส
คู่มือนี้จะพาเดินตามเส้นทางตามลำดับ เริ่มจากเรื่องราวก่อน จากนั้นคือศาลและศาลหลักเมือง ต่อด้วยพระบรมราชานุสาวรีย์ แล้วจึงถึงตัวอู่ต่อเรือ และสุดท้ายคือวิธีเที่ยวทั้งหมดอย่างให้เกียรติและคุ้มค่าภายในเช้าหรือบ่ายเดียว
พ.ศ. 2310: ทำไมกษัตริย์ในอนาคตจึงเสด็จมาจันทบุรี
เริ่มจากสถานการณ์ เพราะจันทบุรีจะเข้าใจได้ก็ต่อเมื่ออยู่ภายในสถานการณ์นั้น ในช่วงต้นปี พ.ศ. 2310 กรุงศรีอยุธยา เมืองหลวงของสยามมากว่าสี่ศตวรรษ ถูกล้อมโดยกองทัพพม่าและกำลังอดอยาก พระยาตาก แม่ทัพชั้นผู้ใหญ่เชื้อสายไทยและจีน ผู้เคยปกครองเมืองตาก วินิจฉัยว่ากรุงไม่อาจรักษาไว้ได้จากภายในกำแพง ในเดือนมกราคม พ.ศ. 2310 ก่อนกรุงแตกครั้งสุดท้าย ท่านตีฝ่าวงล้อมออกมาพร้อมผู้ติดตามไม่กี่ร้อยคน และมุ่งหน้ามาทางตะวันออก ห่างจากกำลังหลักของพม่า สู่หัวเมืองชายทะเลอ่าวไทย ที่ซึ่งเรือ เครือข่ายพ่อค้าชาวจีน ข้าว และไม้ยังคงหาได้
ชายฝั่งตะวันออกคือทางเลือกที่คิดคำนวณมาแล้ว ไม่ใช่การถอยไปลี้ภัย ระยอง จันทบุรี และตราด เป็นเมืองท่าค้าขายที่มีการค้าทางสำเภาจีน มีไม้สักและไม้เนื้อแข็งในแผ่นดินด้านใน และมีเสบียงอาหารที่สงครามยังไม่ได้เผาทำลาย โดยเฉพาะจันทบุรีมีแม่น้ำไหลลงสู่ทะเลที่แหลมสิงห์ มีตัวเมืองที่ป้องกันได้ และมีพ่อค้าที่เข้าใจทั้งเรือและสินเชื่อ หากกองเรือกู้ชาติจะต้องถูกสร้างขึ้นที่ใดอย่างเร่งด่วน มันจะต้องเป็นที่เช่นนี้
แต่เมืองไม่ได้ถูกมอบให้ท่านโดยง่าย พงศาวดารบันทึกว่า ผู้ครองเมืองจันทบุรีในครั้งแรกปิดเมืองไม่ยอมรับท่าน และในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2310 พระยาตากจึงตีเมืองจันทบุรีได้ โดยเล่ากันว่าท่านสั่งให้ทุบหม้อข้าวของกองทัพทิ้งหลังอาหารมื้อเย็น ซึ่งมีความหมายว่า พวกเขาจะได้กินมื้อต่อไปภายในตัวเมือง หรือไม่ได้กินอีกเลย เมื่อยึดเมืองได้ ท่านตั้งจันทบุรีเป็นกองบัญชาการสำหรับงานที่เวลานั้นเรียกร้องพอดี คือการเกณฑ์ทหาร รวบรวมอาวุธและเสบียง และต่อเรือ ตำนานท้องถิ่นซึ่งปรากฏซ้ำในบทสรุปเรื่องอู่ต่อเรือของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย ระบุว่าการพำนักครั้งนั้นใช้เวลาราวสามเดือนของการเตรียมการอย่างเข้มข้น ตามคำบอกเล่าปกติ นั่นเป็นเวลาที่น้อยอย่างน่าอัศจรรย์สำหรับความสำเร็จที่เกิดขึ้นที่นี่ และนั่นคือเหตุผลที่จันทบุรีจดจำเรื่องนี้ด้วยความภาคภูมิใจอย่างยิ่ง
ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช: สถานที่เคารพสักการะบนถนนท่าหลวง
เริ่มเส้นทางในตัวเมือง บนถนนท่าหลวง หน้าค่ายตากสิน เพราะที่นี่คือที่ที่ชาวจันทบุรีเองมาสักการะทุกวัน ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช ไม่ใช่โบราณวัตถุในตู้กระจก แต่เป็นสถานที่บูชาที่ยังมีชีวิต คึกคักตั้งแต่เช้าตรู่ด้วยชาวเมืองที่นำธูป ดอกไม้ และเครื่องสักการะมา แวะระหว่างทางไปทำงานหรือไปตลาด และขอพระบารมีของพระองค์เพื่อความเจริญรุ่งเรืองและการเดินทางปลอดภัย มาที่นี่ก่อน แล้วคุณจะเข้าใจระดับอารมณ์ของทุกอย่างที่เหลือบนเส้นทาง ในจันทบุรี พระเจ้าตากสินไม่ใช่เพียงประวัติศาสตร์ แต่เป็นผู้คุ้มครองที่ยังสถิตอยู่
ตัวอาคารคุ้มค่าแก่การมองอย่างช้า ๆ ศาลแห่งนี้ถูกสร้างใหม่มาหลายชั่วอายุ ในยุคแรกเป็นเพียงศาลไม้เล็ก ๆ ใกล้ศาลหลักเมือง ส่วนอาคารหินอ่อนปัจจุบันสร้างขึ้นโดยข้าราชการ พ่อค้า และประชาชนร่วมกันในปี พ.ศ. 2534 เคียงข้างอาคารเดิม เป็นอาคารแปดเหลี่ยม ทำด้วยหินอ่อน หลังคามียอดแหลมเป็นรูปพระมาลา สูงตามบทสรุปของการท่องเที่ยวแห่งประเทศไทยถึง 16.9 เมตร และประดับด้วยฉัตรทองคำเก้าชั้น ภายในประดิษฐานพระบรมรูปหล่อสัมฤทธิ์ของพระเจ้าตากสินในท่าประทับแบบกษัตริย์ ผนังตกแต่งด้วยลวดลายดอกไม้แบบไทย รูปทรงคือความหมาย หลังคารูปพระมาลานั้นแตกต่างจากอาคารวัดทั่วไปในเมือง และเมื่อมองจากฝั่งตรงข้ามของถนน มันสื่อสารได้ทันทีว่า นี่คือศาลของกษัตริย์ ที่ออกแบบให้เป็นเหมือนมงกุฎวางอยู่กลางการจราจรในชีวิตประจำวัน
มาเยือนในฐานะแขกในความศรัทธาของผู้อื่นนั้นเป็นเรื่องง่าย แต่งกายสุภาพเหมือนไปวัด พูดเบา ๆ ทำตามที่ผู้มาสักการะประจำทำกับธูปและเครื่องบูชา แทนที่จะคิดเอาเอง และขออนุญาตก่อนถ่ายภาพผู้คนที่กำลังสวดมนต์ หากคุณมาที่นี่ในวันที่ 28 ธันวาคม จงคาดหวังว่าจะพบสถานที่แห่งนี้ในสภาพที่เต็มที่สุด เพราะวันนั้นคือวันคล้ายวันปราบดาภิเษกของพระเจ้าตากสินในปี พ.ศ. 2310 มีพิธีทำบุญและถวายเครื่องสักการะประจำปี เมื่อศาลและถนนรอบ ๆ จะเต็มไปด้วยผู้คนที่มาเทิดพระเกียรติชายผู้ออกเดินทางจากเมืองนี้ไปกู้อาณาจักรคืนมา
ฝั่งตรงข้ามถนน: ศาลหลักเมืองจันทบุรี
ตรงข้ามกันพอดี บนถนนท่าหลวงช่วงเดียวกัน คือศาลหลักเมืองจันทบุรี และการจับคู่กันนี้เป็นเรื่องตั้งใจในชีวิตของเมือง แม้ในส่วนที่ประวัติศาสตร์จะเป็นเพียงคำบอกเล่าก็ตาม ไม่มีหลักฐานเอกสารที่แน่ชัดว่าหลักเมืองเดิมถูกยกขึ้นครั้งแรกเมื่อใด ข้อสันนิษฐานท้องถิ่นซึ่งบันทึกไว้ในรายการสถานที่ท่องเที่ยวของเมือง ถือว่าพระเจ้าตากสินเองอาจโปรดให้สร้างขึ้นเมื่อท่านยึดครองจันทบุรีในปี พ.ศ. 2310 โดยเปลี่ยนเมืองให้เป็นฐานมั่นสำหรับการเกณฑ์กำลังและการรวบรวมอาวุธและเสบียงเพื่อการกู้ชาติ ตามคำบอกเล่านั้น เดิมหลักเมืองคงสร้างด้วยศิลาแลง และไม่มีใครรู้แน่ชัดอีกต่อไปว่ามันมีรูปร่างอย่างไร
ศาลและหลักเมืองที่คุณเห็นในวันนี้สร้างขึ้นในปี พ.ศ. 2524 และได้รับการบูรณะตั้งแต่นั้นมา ในรูปแบบที่สดใสและปิดทองของศาลหลักเมืองไทยสมัยใหม่ ทั้งศาลาขนาดเล็ก หลักเมืองอันเป็นที่เคารพภายใน และกระแสผู้มาเยือนที่สม่ำเสมอซึ่งข้ามไปมาระหว่างสองศาล เมืองไทยถือหลักเมืองเป็นเสาฐานทางจิตวิญญาณของชุมชน เป็นที่สถิตของเทพารักษ์ผู้คุ้มครองเมือง การเที่ยวชมแบบจับคู่ ทั้งกษัตริย์ผู้สร้างชาติขึ้นใหม่ฝั่งหนึ่งของถนน และหลักเมืองที่ยึดเหนี่ยวตัวเมืองไว้อีกฝั่งหนึ่ง จึงเป็นวิธีที่ชาวเมืองจำนวนมากทำกันจริง ๆ ให้เวลาทั้งคู่รวมกันราวครึ่งชั่วโมง หรือมากกว่านั้นหากคุณหยุดดูจังหวะของเครื่องสักการะ คนขายลอตเตอรี่ พวงมาลัยดอกไม้ และกลุ่มนักเรียน ที่ทำให้ถนนท่าหลวงรู้สึกเหมือนขั้นบันไดหน้าบ้านเชิงพิธีการของเมือง
พระบรมราชานุสาวรีย์ในสวนทุ่งนาเชย: กษัตริย์บนหลังม้า
เดินเพียงระยะสั้น ๆ หรือขับรถสั้นยิ่งกว่าไปตามถนนสายเดียวกัน จะนำคุณมาถึงภาพที่น่าตื่นตาที่สุดของเส้นทาง ในสวนสาธารณะทุ่งนาเชย ห้องนั่งเล่นสีเขียวของเมืองใกล้ศาลากลางจังหวัด ประดิษฐานพระบรมราชานุสาวรีย์สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช พระองค์บนม้าศึกที่กำลังผงาด พระแสงดาบชูขึ้น ขนาบข้างด้วยราชองครักษ์ทั้งสี่ในท่าเดินเท้า ในขณะที่ศาลแสดงพระเจ้าตากสินในฐานะผู้ประทับบนบัลลังก์และเป็นที่เคารพ อนุสาวรีย์แสดงพระองค์กลางการศึก เด็ดเดี่ยว กำลังเคลื่อนทัพ ด้วยสีพระพักตร์ที่มุ่งมั่น ซึ่งคำบรรยายท้องถิ่นเกี่ยวกับพระบรมรูปมักกล่าวถึงเสมอ มันคือการตีฝ่าออกจากอยุธยาและการเดินทัพสู่จันทบุรี ที่หล่อขึ้นด้วยสัมฤทธิ์ ตั้งอยู่บนแท่นสีดำสูงเหนือสวน
สภาพแวดล้อมช่วยทำงานไปครึ่งหนึ่ง ทุ่งนาเชยคือที่ที่ชาวจันทบุรีมาหายใจ ทั้งสนามหญ้า ร่มไม้ และบ่อน้ำที่มีปลา คึกคักในความเย็นยามเช้าและอีกครั้งในช่วงเย็นด้วยผู้คนที่มาเดิน วิ่ง และครอบครัว อนุสาวรีย์ซึ่งอยู่เฉียงกับศาลากลางจังหวัดบนถนนท่าหลวง เป็นจุดยึดของสวนโดยไม่ครอบงำมัน และการผสมผสานนี้ทำให้ที่นี่เป็นจุดแวะที่เพลิดเพลินอย่างไม่เร่งรีบที่สุดบนเส้นทาง สักการะที่แท่น แล้วเดินวนรอบบ่อพร้อมกาแฟเย็นสักแก้ว และดูชีวิตประจำวันของเมืองต่างจังหวัดไหลผ่านไป ช่างภาพควรมาช่วงเช้าหรือช่วงบ่ายแก่ ๆ เมื่อแสงต่ำทำให้สัมฤทธิ์อุ่นขึ้น และม้าเด่นชัดตัดกับท้องฟ้า แทนที่จะเป็นแสงจ้าตอนเที่ยง
อ่านสถานที่ในเมืองทั้งสามแห่งรวมกันแล้ว จะเห็นบทเรียนเล็ก ๆ ว่าประเทศไทยจดจำอดีตอย่างไร ศาลมีไว้เพื่อความเคารพ ศาลหลักเมืองมีไว้เพื่อโชคชะตาของตัวเมือง และอนุสาวรีย์มีไว้เพื่อความภาคภูมิใจของพลเมือง ชายคนเดียวกัน ได้รับเกียรติในสามไวยากรณ์ที่ต่างกัน ทั้งหมดภายในระยะไม่กี่ร้อยเมตร ไม่มีแห่งใดใช้เวลานานเลย แต่เมื่อร้อยเรียงกันด้วยการเดินเท้า พวกมันเปลี่ยนถนนธรรมดาของเมืองต่างจังหวัดให้กลายเป็นเรื่องราวที่คุณเดินผ่านได้
อู่ต่อเรือเสม็ดงาม: สถานที่ที่กองเรือถูกสร้างขึ้น
ตอนนี้ออกจากตัวเมือง เพราะสถานที่ที่น่าทึ่งที่สุดคือสถานที่ที่เงียบที่สุด ห่างจากใจกลางเมืองราว 11 กิโลเมตร ที่บ้านเสม็ดงาม ตำบลหนองบัว ซึ่งเป็นหมู่บ้านทอเสื่อกกเดียวกันกับที่เราเคยเขียนถึงในคู่มือก่อนหน้า เดินทางตามป้ายผ่านวัดเสม็ดงามแล้วเลี้ยวขวาไปอีกหนึ่งกิโลเมตรสุดท้าย คืออู่ต่อเรือสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราช หรือที่เรียกว่าอู่ต่อเรือเสม็ดงาม มีข้อสันนิษฐานตามหลักฐานที่จะกล่าวต่อไปว่า ที่นี่คืออู่ที่พระเจ้าตากสินทรงเตรียมกองเรือในปี พ.ศ. 2310 พงศาวดารกรุงธนบุรี ฉบับพันจันทนุมาศ ซึ่งแหล่งข้อมูลของพิพิธภัณฑ์และการท่องเที่ยวอ้างถึงเหมือนกัน บันทึกว่ามีเรือราว 100 ลำถูกต่อขึ้นในจันทบุรีก่อนกองทัพจะแล่นไปรบกับพม่า รายละเอียดสนับสนุนได้สะสมอยู่รอบข้ออ้างนั้นมาหลายชั่วอายุ ทั้งตอไม้สักจำนวนมากที่พบใกล้ตัววัด และคำบอกเล่าเรื่องคลองที่ขุดขึ้นเพื่อล่องซุงไม้สักลงมายังอู่
สิ่งที่ยกสถานที่แห่งนี้จากคำบอกเล่าขึ้นสู่โบราณคดี คืองานของกองโบราณคดีใต้น้ำ กรมศิลปากร ซึ่งสำรวจและขุดค้นแอ่งอู่แห่งแรกในปี พ.ศ. 2524 และ 2525 ตลอดแนวชายฝั่งนี้ พวกเขาพบแอ่งรูปสี่เหลี่ยมหลายแอ่ง ซึ่งเป็นร่องรอยคล้ายอู่เรือที่ยังคงอ่านได้ชัดเจนในภูมิประเทศปัจจุบัน และที่ฝังลึกลงไปราว 1.5 ถึง 2.9 เมตร คือซากเรือเก่าลำหนึ่ง เป็นสำเภาท้ายตัด ต่อด้วยตะปูเหล็กจากไม้เนื้ออ่อน ประเมินว่าเป็นสำเภาจีนแบบฝูเจี้ยนขนาดเล็ก ชนิดที่ใช้บรรทุกสินค้าตามเส้นทางการค้าในอ่าวไทย ยาวราว 24 เมตร กว้าง 5 เมตร และมีหางเสือ ใกล้ปากแม่น้ำ ยังมีรายงานว่าพบสำเภาโบราณสมัยพระเจ้าตากสินที่สมบูรณ์ที่สุดเท่าที่เคยพบในอ่าวไทยอีกด้วย สิ่งเหล่านี้ไม่ได้พิสูจน์ว่าตัวเรือลำใดลำหนึ่งคือเรือรบของปี พ.ศ. 2310 คำบรรยายที่ซื่อสัตย์เกี่ยวกับสถานที่แห่งนี้จึงใช้คำว่า สันนิษฐาน ด้วยเหตุผลที่ดี แต่ในฐานะหลักฐานทางกายภาพของชายฝั่งต่อเรือเก่าที่ใช้งานจริง ณ จุดเดียวกับที่ความทรงจำท้องถิ่นระบุชื่อไว้ มันถือว่าแข็งแรงอย่างผิดธรรมดา
ปัจจุบันสถานที่แห่งนี้ได้รับการดูแลเป็นอุทยานประวัติศาสตร์และพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น และเป็นสถานที่ที่อ่อนโยนและเปิดโล่ง ทั้งสนามหญ้า ร่มเงา แม่น้ำในระยะใกล้ และโบราณคดีที่นำเสนอด้วยจังหวะการเดิน อาคารถาวรจัดแสดงพระราชประวัติและพระราชกรณียกิจของพระองค์ ประวัติศาสตร์และพัฒนาการทางโบราณคดีของจังหวัดจันทบุรี เทคโนโลยีการต่อเรือ เครื่องปั้นดินเผารวมถึงเครื่องสังคโลก แบบจำลองเรือ และเครื่องใช้โบราณ โครงสร้างที่มีหลังคาครอบแอ่งอู่ที่ขุดค้นและซากเรือไว้ อาคารอีกหลังจัดแสดงสำเภาขนาดใหญ่ และที่ท่าเรือ คุณจะพบเรือรบหลวงที่ปลดประจำการแล้ว คือเรือหลวงโพธิ์สามต้น ซึ่งเก็บไว้เป็นวัตถุจัดแสดง เสียงสะท้อนจากศตวรรษที่ยี่สิบของวัตถุประสงค์เดิมของอู่แห่งนี้ ในบรรดาอนุสรณ์สถานที่นี่ ลองมองหาพระรูปของกรมพระเทพามาตย์ หรือที่รู้จักกันในนามแม่นกเอี้ยง พระราชมารดาของพระเจ้าตากสิน ผู้ได้รับเกียรติจากชุมชนที่นี่เคียงข้างพระราชโอรสของพระนาง รูปปั้นไก่ ธูป และผลไม้ ปรากฏอยู่ในเครื่องสักการะที่ผู้มาเยือนนำมาถวายพระบรมราชานุสรณ์ของพระองค์ที่นี่ เช่นเดียวกับที่ศาลพระเจ้าตากสินทั่วประเทศไทย
ให้เวลาอู่ต่อเรือหนึ่งชั่วโมง และอย่าคาดหวังความยิ่งใหญ่แบบอยุธยา พลังของมันอยู่ที่ความธรรมดา ชายฝั่งที่เต็มไปด้วยโคลนและใช้งานจริงของแอ่งอู่และท่อนไม้ ที่ซึ่งในฤดูหนึ่งของปี พ.ศ. 2310 อนาคตของอาณาจักรถูกสร้างขึ้นด้วยมืออย่างแท้จริง ยืนข้างแอ่งรูปสี่เหลี่ยมแล้วลองคำนวณตามที่พงศาวดารเชื้อเชิญ เรือหนึ่งร้อยลำ เวลาไม่กี่เดือน กองทัพเล็ก ๆ ที่เพิ่งเสียเมืองหลวงไป และการกู้เอกราชของสยามจะหยุดเป็นเพียงย่อหน้าในตำราเรียน และกลายเป็นปัญหาเชิงโลจิสติกส์ที่แก้ได้โดยช่างต่อเรือ พ่อค้า พระสงฆ์ และชาวบ้านในอำเภอนี้ เด็ก ๆ ที่เบื่อศาลมักจะตื่นตัวขึ้นที่นี่ เพราะเรือที่ขุดพบในพื้นดินเป็นเรื่องราวที่ใครก็ติดตามได้
วิธีเดินตามเส้นทาง: แผนครึ่งวันที่ใช้งานได้จริง
ลำดับในคู่มือนี้คือลำดับที่ควรเที่ยว เริ่มที่ศาลสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชบนถนนท่าหลวงในความเย็นยามเช้า ข้ามไปศาลหลักเมือง แล้วเดินหรือขับรถไปสวนทุ่งนาเชยเพื่อชมอนุสาวรีย์และเดินวนรอบบ่อ สถานที่ในเมืองทั้งสามแห่งรวมกันใช้เวลาอย่างไม่เร่งรีบราวหนึ่งชั่วโมงถึงหนึ่งชั่วโมงครึ่ง จากนั้นขับรถออกไปเสม็ดงาม ราว 11 กิโลเมตร ผ่านเส้นทางท่าฉลอมและวัดเสม็ดงาม เพื่อไปอู่ต่อเรือและพิพิธภัณฑ์ โดยให้เวลาที่นั่นหนึ่งชั่วโมง และลองจับคู่กับศูนย์ทอเสื่อในหมู่บ้านเดียวกัน ที่ซึ่งเสื่อจันทบูรอันมีชื่อเสียงยังคงทำกันอยู่ ทั้งสองจุดอยู่ในหมู่บ้านเดียวกันและห่างกันเพียงระยะสั้น ๆ และเมื่อรวมกัน พวกมันแสดงให้เห็นเหตุผลสองประการที่เสม็ดงามควรค่าแก่ความสนใจของคุณ หนึ่งคือประวัติศาสตร์ และอีกหนึ่งคือสิ่งที่ยังมีชีวิตอยู่
ข้อควรปฏิบัติมีน้อยและง่าย ศาลเปิดในเวลากลางวันตามแบบศาลไทยทั่วไป รายการท่องเที่ยวระบุเวลา 08.30 ถึง 16.30 น. สำหรับการเปิดอย่างเป็นทางการ แม้บริเวณศาลจะมีผู้มาสักการะตั้งแต่เช้าตรู่ ส่วนอู่ต่อเรือและพิพิธภัณฑ์เป็นการเที่ยวในเวลากลางวัน หากทำได้ให้ไปช่วงเช้า ทั้งเพื่อแสงและเพราะพื้นที่เปิดโล่งของอู่มีร่มเงาน้อยในช่วงเที่ยง การเข้าชมและค่าธรรมเนียมเล็ก ๆ น้อย ๆ อาจเปลี่ยนแปลงได้ และคำบอกเล่าของผู้มาเยือนหลายรายระบุว่าพิพิธภัณฑ์อู่เรือเข้าชมฟรี โปรดตรวจสอบเมื่อไปถึงแทนที่จะเชื่อคู่มือใด ๆ รวมถึงคู่มือนี้ด้วย คุณจำเป็นต้องมีพาหนะของตัวเองหรือจ้างคนขับสำหรับช่วงอู่ต่อเรือ เพราะมันอยู่ไกลเกินระยะเดินสบาย ๆ จากตัวเมือง ในขณะที่สถานที่ในเมืองทั้งสามแห่งเดินถึงได้จากโรงแรมส่วนใหญ่ในใจกลางเมือง แต่งกายสุภาพสำหรับศาล พกธนบัตรย่อยสำหรับเครื่องสักการะและเงินบริจาค และนำน้ำดื่มไปด้วยสำหรับอู่ต่อเรือ
มีวันหนึ่งที่สมควรกล่าวถึงเป็นครั้งสุดท้าย เพราะมันเปลี่ยนเส้นทางนี้จากน่าสนใจให้กลายเป็นลืมไม่ลง ในวันที่ 28 ธันวาคมของทุกปี จันทบุรีจัดงานรำลึกวันคล้ายวันปราบดาภิเษกของพระเจ้าตากสิน พระองค์ปราบดาภิเษกเป็นกษัตริย์แห่งกรุงธนบุรีเมื่อวันที่ 28 ธันวาคม พ.ศ. 2310 เพียงไม่กี่สัปดาห์หลังแล่นเรือจากจังหวัดนี้ไปขับไล่ทหารพม่าออกไปและรวมอาณาจักรเข้าด้วยกัน ก่อนจะสถาปนากรุงธนบุรีเป็นเมืองหลวงใหม่ ฝั่งตรงข้ามแม่น้ำกับกรุงเทพฯ ในปัจจุบัน หากทริปจันทบุรีของคุณจัดให้ตรงกับสัปดาห์นั้นได้ พิธีที่ศาล ฝูงชน และความภาคภูมิใจของเมือง จะแสดงเรื่องนี้ให้คุณเห็นในแบบที่จันทบุรีเล่าให้ตัวเองฟัง และหากจัดไม่ได้ ก็จงมาในวันธรรมดาอันเงียบสงบวันใดก็ได้ ศาลหินอ่อนที่รูปร่างเหมือนมงกุฎ กษัตริย์สัมฤทธิ์เหนือบ่อน้ำในสวน และชายฝั่งหญ้าของแอ่งอู่เก่าที่ซึ่งกองเรือถูกสร้างขึ้นภายในฤดูเดียว เมื่อรวมกันแล้ว พวกมันอธิบายเมืองนี้ได้ดีกว่าสถานที่ใดสถานที่หนึ่งเพียงแห่งเดียว รวมถึงอัญมณี ผลไม้ และชายหาดด้วย จันทบุรีไม่ใช่จุดแวะระหว่างทางไปไหนใน พ.ศ. 2310 มันคือสถานที่ที่อาณาจักรเริ่มต้นใหม่อีกครั้ง
About the Authors
Scott and Jay Riefler run a small family condo business in Patong, Phuket, and write about living in Thailand — the costs, the places, and the everyday stuff the brochures skip — here and on their main site, Patong-Thailand.com. A morning walking from a marble shrine shaped like a crown to the quiet shore where a liberation fleet was built in a single season is their favourite kind of history: the kind you can still stand in.
Comments
Post a Comment