Khao Soi Dao Waterfall and Wildlife Sanctuary: Chanthaburi's Wild Northern Mountains
Khao Soi Dao Waterfall and Wildlife Sanctuary: Chanthaburi's Wild Northern Mountains
Most visitors meet Chanthaburi at its gentle edges: the riverfront old town, the gem streets on a weekend, the orchards in fruit season and the beaches at Chao Lao and Laem Sing. Drive about 70 kilometres north, though, and the province changes character completely. The orchards thin out, the road climbs, and the horizon fills with two forested peaks — Khao Soi Dao Nuea and Khao Soi Dao Tai, the highest mountains in eastern Thailand. Around them lies Khao Soi Dao Wildlife Sanctuary, nearly 745 square kilometres of protected rainforest, and inside it, down a forest trail, a 16-tier waterfall that most beach-bound visitors never see.
This is Chanthaburi's wild side, and it rewards a different kind of day out. There is no beach bar, no souvenir row and no crowd. There is a checkpoint, a nature trail, butterflies over the path, birds calling from a canopy you cannot see into, and water falling in steps down a mountain that also gives birth to the Chanthaburi River. If Namtok Phliu, the province's famous southern waterfall, is the friendly introduction, Khao Soi Dao is the deeper chapter — a real sanctuary first, and a visitor attraction second.
This guide covers what the sanctuary is, how the waterfall trail works, what wildlife lives here (and what you might realistically see), how to get there from Chanthaburi town, and how to plan the day so the forest gives you its best rather than its wettest, slipperiest surprises.
A Sanctuary, Not a National Park: What Khao Soi Dao Actually Is
The distinction in the name matters. Khao Soi Dao is a wildlife sanctuary, established on 4 September 1972 and covering 744.96 square kilometres, administered by the Wildlife Conservation Office of Thailand's Department of National Parks, Wildlife and Plant Conservation. A sanctuary's first job is protection — of watersheds, forest and animals — and public access is a managed extra, centred on the waterfall and its nature trails, rather than the whole protected area being opened up as a park.
Geography explains why this forest is worth protecting so strictly. The two Soi Dao peaks form the high heart of the Chanthaburi Mountains, themselves part of the much larger Cardamom Mountains that run on into Cambodia. About 85 percent of the sanctuary is monsoon evergreen forest, with patches of deciduous forest and bamboo. Rain that falls here does not disappear: the Chanthaburi River itself originates on Khao Soi Dao Tai, flowing down through the province, past the old town's riverfront, to the sea at Laem Sing. When you stand at the waterfall, you are standing near the start of the river you walked beside in town.
The sanctuary does not stand alone, either. It neighbours smaller Khao Khitchakut National Park to the south — the pilgrimage mountain — and connects in a wider protected landscape with Khao Sip Ha Chan National Park and Khao Ang Rue Nai Wildlife Sanctuary to the northwest. Together these forests form one of the most important wild areas in eastern Thailand, a corridor big enough for elephants and other wide-ranging animals to actually live in, rather than merely survive in fragments.
In 2007 the sanctuary was also designated an Important Bird Area, of global importance for bird conservation — a status we will come back to, because for many serious visitors the birds, not the waterfall, are the main event.
Pattaya Condo — Book Direct & Save 20% at phvcondo.com/pattaya
The Waterfall: Sixteen Tiers Down a Giant Staircase
Khao Soi Dao Waterfall — Namtok Khao Soi Dao in Thai — springs from high on Khao Soi Dao Nuea, at around 1,556 metres above sea level, and descends in 16 tiers over multi-level stone cliffs. From the air, or from the trail, the effect is of a giant staircase of rock and white water, each tier dropping to a pool before spilling to the next. At the bottom lies a broad, shallow pool where the walk in is rewarded with cold, clear mountain water.
The waterfall sits about 4 kilometres from the sanctuary's visitor centre, and the visit is a walk, not a stroll from a car park. The marked trail climbs steadily through forest, reaching the lower and middle tiers first — these alone make the trip, with water sliding over mossy rock into swimmable pools. Guides and park listings describe the signed route as far as the ninth tier, roughly 2.5 kilometres of trail; the upper tiers beyond that are rougher, steeper country, and the celebrated sixteenth tier — named Phanang Leun, roughly "Mrs Slippery Cliff," for its moss-covered stones — is a reminder in name alone that this mountain decides how far you go, not you. Follow staff instructions at the checkpoint on the day: which tiers are open depends on water, weather and safety, and in heavy rain the honest answer may be fewer tiers, or none.
Along the trail, look for one of the sanctuary's quiet celebrities: a giant forest tree some 4.77 metres in diameter, the kind of trunk that makes a group of adults look like children in a photograph. Nature trails here are a popular attraction in their own right — this is a place where the walk is the point, and the waterfall is the destination that organises it.
Practical rhythm: the falls are listed as open from 6:00 AM to 6:00 PM, but treat the day as a morning activity anyway. Arrive early and you get cooler walking, better light through the canopy, the best of the birds and butterflies, and the trail largely to yourself. Arrive at midday in the hot season and you will still enjoy it — but you will understand, by the second tier, why everyone local suggested morning.
The Wildlife: Birds, Butterflies and Animals You Will Mostly Hear
Set expectations the sanctuary way. This is not a zoo, a safari park or a feeding station. The large mammals on the sanctuary's list — Asian elephants, gaur, Asian golden cat, and tiger among the threatened species recorded here, plus pileated gibbons in the canopy — are wild animals in 745 square kilometres of forest. You are unlikely to see most of them, and that is a sign the place is working. What you will experience is evidence: tracks and dung on the trail, gibbons calling far off, rustling you never quite source, and a forest that feels occupied, because it is.
Birds are the realistic stars. Khao Soi Dao is the only Important Bird Area in Thailand supporting the globally endangered chestnut-headed partridge, and Thai birding sources describe it as the only place in Thailand where the colourful blue-rumped pitta lives. The near-threatened list is just as impressive: Siamese fireback — Thailand's national bird — great hornbill, and moustached hawk-cuckoo all occur here. Even a casual visitor who could not name a single one of those will notice the forest soundscape is on another level from an orchard or a park in town. Bring binoculars if you own them; you will use them, even if what you find is "something orange that was definitely not a leaf."
Butterflies are the sanctuary's most reliable performers, and the falls area is known as a particularly good spot for watching them: puddling on damp ground near the stream, drifting across sunny gaps in the trail, in a variety and abundance that surprises people who came only for the waterfall. Dragonflies, too, are recorded here in notable diversity. The small wildlife works the other way round from the big mammals: the longer and quieter you walk, the more of it you get.
A word on the residents you should admire from a distance. Forest trails in Thailand are shared with snakes, including pit vipers — beautifully coloured, perfectly camouflaged, and entirely uninterested in you if you stay on the path and watch where you put your feet and hands. Look, photograph from a respectful distance, and never reach into leaf litter or rock crevices. The rule that keeps every trail day good is simple: everything wild here was here first.
.jpg?width=1280)
The Forest Itself: Rainforest, Cardamom and a Giant Tree
Walk slowly and the forest becomes the attraction between the tiers. Monsoon evergreen forest at this altitude and rainfall is a layered world: emergent dipterocarp giants above, a closed canopy, palms and bamboo below, and a floor of leaf litter, fungi and seedlings waiting for a gap of light. The dipterocarps — the great yang trees of Southeast Asia — are the architecture of it all, straight trunks rising tens of metres before the crown even starts.
The sanctuary is also known for its cardamom: the slopes around Soi Dao hold some of Thailand's most significant wild cardamom forest, the spice plant growing in the shaded, wet understorey. Add galangal and other herbs of the ginger family, and you begin to understand this forest as the province's original pantry and pharmacy, long before it was a protected area on a map.
None of this needs a botany degree to enjoy. The trail teaches as you walk if you let it: stop at the giant tree, look up until your neck complains, then look down and notice the seedlings, the fungi, the butterfly at the puddle, the crab in the stream. Children, incidentally, are often better at this forest than adults — they are closer to the interesting layer, and they have not yet learned to hurry to a destination.
.jpg?width=1280)
Getting There: Route 317 and the Last Three Kilometres
Khao Soi Dao is a drive, and realistically your own wheels — car or capable motorbike — are the way to do it. The waterfall is about 70 kilometres north of Chanthaburi town in Soi Dao district. The standard route is Route 317, the Chanthaburi–Sa Kaeo road, driven through Makham district and on towards Pong Nam Ron; at about kilometre 62, turn left and continue roughly 3 kilometres to the sanctuary. The drive takes around an hour and a half from town in normal conditions, and it is a pleasant one: orchard country first, then greener, higher, emptier road as the mountains take over.
That distance shapes the day. This is not something to squeeze into a spare hour between the gem market and lunch; it is a half-day minimum, a full day done properly. Fuel up in town or Makham, download your maps before you go — mountain signal comes and goes — and tell your guesthouse where you are headed, as you should on any forest day in Thailand.
Entry is fee-gated at the sanctuary checkpoint, with fees that change and typically differ for Thai and foreign visitors, plus a small vehicle charge: confirm the current amounts at the gate or on the Department of National Parks site before you go, and carry cash in small notes. Sign in as asked, note the closing time, and take any staff advice about tiers, water levels and weather as the local knowledge it is.
Planning the Day: Season, Kit and Trail Sense
Season decides the waterfall's mood. In and just after the rainy season — roughly June to October — the 16 tiers run at their fullest and most spectacular, the forest is at its greenest, and the trail is at its most slippery, with leeches in the undergrowth as the traditional tax on a wet-season forest walk in Thailand. Long socks, closed shoes with grip, and a cheerful acceptance of the bargain handle most of it. In the cooler, drier months, roughly November to February, walking is easiest and birding is excellent, though the falls run slimmer. In the hot season, go early, carry more water than you think, and let the pools set the schedule.
Bring: drinking water (more than one bottle per person), snacks or a packed lunch — do not count on food at the trailhead — insect repellent, sun protection for the drive and the pools, a dry bag or zip bags for phone and camera in wet months, and a small first-aid kit. Wear shoes that can get wet and still grip; the tier named Slippery Cliff earned its name honestly, in every season. Swim only where it is clearly safe and permitted, never at the top of a tier, and never alone in fast water after rain.
Sanctuary sense is mostly ordinary courtesy written large. Stay on the marked trail — shortcuts in rainforest damage roots, invite leeches, and get people lost a surprisingly short distance from the path. Carry out everything you carried in. Keep noise down and voices lower than feels natural; it doubles the wildlife and halves the annoyance, for everyone including you. Drones, feeding animals and collecting plants or animals are not part of a sanctuary visit. You are a guest in one of the last big forests of the east — behave like one and it will show you things.
Who Will Love Soi Dao — and How It Pairs With the Rest of Chanthaburi
Khao Soi Dao suits travellers who found Namtok Phliu pretty and wanted more: more trail, more forest, more quiet. It suits birders enormously, butterfly people completely, and families with older children who like a real walk with pools as prizes along the way. It suits long-stayers in Chanthaburi best of all, because it changes with the season — a June visit and a January visit are two different waterfalls wearing the same name, and having both is one of the quiet privileges of living here rather than passing through.
Pair it geographically, not greedily. The sanctuary day stands on its own; on the drive back, Route 317 returns you through Makham's orchard country, where in fruit season the roadside stalls will refill everything the trail used up. Save Khao Khitchakut, its southern neighbour, for its own day — and if you are here in the pilgrimage season, for its own very different kind of mountain morning. Chanthaburi's gift is contrast within one province: gems and rivers in town, sea at Chao Lao, and up here, at the top of the map, a wild forest where the river begins. Do not rush the contrast. It is the whole point of the province.
.jpg?width=1280)
— ภาษาไทย —
น้ำตกเขาสอยดาวและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า: ขุนเขาป่าดิบทางเหนือของจันทบุรี
นักท่องเที่ยวส่วนใหญ่มักรู้จักจันทบุรีจากด้านที่นุ่มนวลของเมือง ได้แก่ ย่านเมืองเก่าริมแม่น้ำ ถนนสายอัญมณีในวันหยุดสุดสัปดาห์ สวนผลไม้ในฤดูกาล และชายหาดที่หาดเจ้าหลาวและแหลมสิงห์ แต่หากขับรถขึ้นไปทางเหนือราว 70 กิโลเมตร จังหวัดนี้จะเปลี่ยนโฉมไปอย่างสิ้นเชิง สวนผลไม้จะบางตาลง ถนนจะไต่ระดับขึ้น และขอบฟ้าจะเต็มไปด้วยยอดเขาป่าดิบสองยอด คือ เขาสอยดาวเหนือและเขาสอยดาวใต้ ซึ่งเป็นภูเขาที่สูงที่สุดในภาคตะวันออกของไทย รอบ ๆ ยอดเขาทั้งสองคือเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาสอยดาว ผืนป่าอนุรักษ์เกือบ 745 ตารางกิโลเมตร และลึกเข้าไปตามเส้นทางเดินป่า คือน้ำตก 16 ชั้นที่นักท่องเที่ยวสายชายหาดส่วนใหญ่มักไม่เคยเห็น
ที่นี่คือด้านที่เป็นธรรมชาติที่สุดของจันทบุรี และมันเหมาะกับการเที่ยวอีกแบบหนึ่ง ที่นี่ไม่มีบาร์ริมชายหาด ไม่มีแถวร้านขายของที่ระลึก และไม่มีฝูงชน มีเพียงด่านตรวจ เส้นทางศึกษาธรรมชาติ ผีเสื้อเหนือทางเดิน เสียงนกร้องจากเรือนยอดที่มองไม่เห็น และน้ำที่ตกลงมาเป็นขั้น ๆ จากภูเขาซึ่งเป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำจันทบุรี หากน้ำตกพลิ้ว น้ำตกชื่อดังทางใต้ของจังหวัด คือบทนำที่เป็นมิตร เขาสอยดาวก็คือบทที่ลึกกว่า เป็นเขตรักษาพันธุ์อย่างแท้จริงก่อน และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวเป็นลำดับรองลงมา
คู่มือนี้จะพาไปรู้จักว่าเขตรักษาพันธุ์แห่งนี้คืออะไร เส้นทางน้ำตกเดินอย่างไร มีสัตว์ป่าอะไรอาศัยอยู่บ้าง และอะไรคือสิ่งที่คุณมีโอกาสเห็นได้จริง เดินทางจากตัวเมืองจันทบุรีอย่างไร และควรวางแผนการเดินทางอย่างไรให้ป่ามอบสิ่งที่ดีที่สุดให้คุณ แทนที่จะมอบความเปียกและพื้นลื่นเป็นของแถม
เขตรักษาพันธุ์ ไม่ใช่อุทยานแห่งชาติ: เขาสอยดาวคืออะไร
คำในชื่อมีความสำคัญ เขาสอยดาวเป็นเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่า จัดตั้งเมื่อวันที่ 4 กันยายน พ.ศ. 2515 มีพื้นที่ 744.96 ตารางกิโลเมตร และอยู่ภายใต้การดูแลของสำนักอนุรักษ์สัตว์ป่า กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช หน้าที่อันดับแรกของเขตรักษาพันธุ์คือการคุ้มครอง ทั้งลุ่มน้ำ ผืนป่า และสัตว์ป่า ส่วนการเปิดให้สาธารณชนเข้าชมเป็นเรื่องที่จัดการอย่างระมัดระวัง โดยเน้นที่น้ำตกและเส้นทางศึกษาธรรมชาติ มากกว่าจะเปิดพื้นที่คุ้มครองทั้งหมดให้เป็นสวนสาธารณะ
ภูมิศาสตร์อธิบายได้ว่าทำไมป่าแห่งนี้จึงควรได้รับการคุ้มครองอย่างเข้มงวด ยอดเขาสอยดาวทั้งสองยอดเป็นหัวใจที่สูงที่สุดของเทือกเขาจันทบุรี ซึ่งตัวมันเองเป็นส่วนหนึ่งของเทือกเขาบรรทัดที่ทอดยาวเข้าไปในกัมพูชา พื้นที่ราวร้อยละ 85 ของเขตรักษาพันธุ์เป็นป่าดิบชื้นแบบมรสุม สลับกับหย่อมป่าผลัดใบและป่าไผ่ ฝนที่ตกลงที่นี่ไม่ได้หายไปไหน แม่น้ำจันทบุรีเองมีต้นกำเนิดบนเขาสอยดาวใต้ ไหลลงผ่านจังหวัด ผ่านย่านเมืองเก่าริมแม่น้ำ และออกสู่ทะเลที่แหลมสิงห์ เมื่อคุณยืนอยู่ที่น้ำตก คุณกำลังยืนอยู่ใกล้จุดเริ่มต้นของแม่น้ำสายเดียวกับที่คุณเดินเล่นริมฝั่งในตัวเมืองนั่นเอง
เขตรักษาพันธุ์แห่งนี้ไม่ได้ยืนอยู่เพียงลำพัง มันอยู่ติดกับอุทยานแห่งชาติเขาคิชฌกูฏที่มีขนาดเล็กกว่าทางทิศใต้ ซึ่งเป็นภูเขาแห่งการแสวงบุญ และเชื่อมต่อในภูมิทัศน์คุ้มครองที่กว้างกว่าเข้ากับอุทยานแห่งชาติเขาสิบห้าชั้นและเขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่าเขาอ่างฤาไนทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือ ผืนป่าเหล่านี้รวมกันเป็นหนึ่งในพื้นที่ธรรมชาติที่สำคัญที่สุดของภาคตะวันออก เป็นแนวป่าที่กว้างพอให้ช้างและสัตว์ที่หากินวงกว้างชนิดอื่น ๆ ได้ใช้ชีวิตจริง ๆ ไม่ใช่เพียงเอาตัวรอดในหย่อมป่าเล็ก ๆ
ในปี พ.ศ. 2550 เขตรักษาพันธุ์แห่งนี้ยังได้รับการประกาศให้เป็นพื้นที่สำคัญเพื่อการอนุรักษ์นก (Important Bird Area) ซึ่งมีความสำคัญระดับโลกต่อการอนุรักษ์นกอีกด้วย และเราจะกลับมาพูดถึงเรื่องนี้ เพราะสำหรับนักท่องเที่ยวที่จริงจังหลายคน นกต่างหากคือพระเอกตัวจริง ไม่ใช่น้ำตก
น้ำตก: สิบหกชั้นบนบันไดยักษ์
น้ำตกเขาสอยดาว มีต้นน้ำอยู่สูงบนเขาสอยดาวเหนือ ที่ระดับราว 1,556 เมตรเหนือระดับน้ำทะเล และไหลลดหลั่นลงมาเป็น 16 ชั้นผ่านหน้าผาหินหลายระดับ มองจากทางเดินแล้ว จะรู้สึกเหมือนบันไดยักษ์ที่ทำจากหินและน้ำสีขาว แต่ละชั้นตกลงสู่แอ่งน้ำก่อนไหลต่อไปยังชั้นถัดไป ที่ชั้นล่างสุดมีแอ่งน้ำกว้างและตื้น ซึ่งการเดินเข้ามาจะได้รับรางวัลเป็นน้ำภูเขาที่เย็นและใส
น้ำตกอยู่ห่างจากศูนย์บริการนักท่องเที่ยวของเขตรักษาพันธุ์ราว 4 กิโลเมตร และการมาเที่ยวที่นี่คือการเดิน ไม่ใช่การเดินเล่นไม่กี่ก้าวจากลานจอดรถ เส้นทางที่ทำเครื่องหมายไว้จะไต่ขึ้นอย่างต่อเนื่องผ่านป่า ผ่านชั้นล่างและชั้นกลางก่อน ซึ่งเพียงเท่านี้ก็คุ้มค่าการเดินทางแล้ว ด้วยน้ำที่ไหลผ่านหินที่ปกคลุมด้วยมอสลงสู่แอ่งที่ลงเล่นน้ำได้ คู่มือและข้อมูลของอุทยานบรรยายเส้นทางที่มีป้ายบอกไว้ไปจนถึงชั้นที่ 9 ซึ่งเป็นระยะทางเดินราว 2.5 กิโลเมตร ส่วนชั้นที่อยู่สูงขึ้นไปจากนั้นเป็นพื้นที่ที่ขรุขระและชันกว่า และชั้นที่ 16 ที่มีชื่อเสียง ซึ่งมีชื่อว่า ผานางลื่น จากหินที่ปกคลุมด้วยมอสของมัน เป็นเครื่องเตือนใจในตัวชื่อเองว่า ภูเขาลูกนี้เป็นฝ่ายกำหนดว่าคุณจะไปได้ไกลแค่ไหน ไม่ใช่ตัวคุณ โปรดปฏิบัติตามคำแนะนำของเจ้าหน้าที่ที่ด่านตรวจในวันนั้น ว่าชั้นใดเปิดบ้างย่อมขึ้นอยู่กับปริมาณน้ำ สภาพอากาศ และความปลอดภัย และในวันที่ฝนตกหนัก คำตอบที่ซื่อสัตย์อาจเป็นชั้นที่น้อยลง หรือปิดทั้งหมด
ระหว่างทาง ลองมองหาดาราเงียบ ๆ ตนหนึ่งของเขตรักษาพันธุ์ นั่นคือต้นไม้ป่าขนาดยักษ์ที่มีเส้นผ่านศูนย์กลางราว 4.77 เมตร ลำต้นชนิดที่ทำให้กลุ่มผู้ใหญ่ดูเหมือนเด็กในภาพถ่าย เส้นทางศึกษาธรรมชาติที่นี่เป็นสิ่งน่าสนใจในตัวเอง ที่นี่คือสถานที่ที่การเดินคือหัวใจ และน้ำตกคือจุดหมายที่คอยจัดระเบียบให้การเดินนั้น
จังหวะที่ใช้งานได้จริง น้ำตกมีข้อมูลระบุว่าเปิดตั้งแต่ 06.00 น. ถึง 18.00 น. แต่อย่างไรก็ตามควรมองกิจกรรมนี้เป็นกิจกรรมยามเช้า มาถึงแต่เช้า คุณจะได้อากาศเดินที่เย็นกว่า แสงที่สวยกว่าผ่านเรือนยอด นกและผีเสื้อที่ดีที่สุดของวัน และเส้นทางที่เป็นของคุณเกือบทั้งหมด หากมาถึงตอนเที่ยงในฤดูร้อน คุณก็ยังสนุกกับมันได้ แต่เมื่อถึงชั้นที่สอง คุณจะเข้าใจว่าทำไมคนท้องถิ่นทุกคนจึงแนะนำให้มาตอนเช้า
สัตว์ป่า: นก ผีเสื้อ และสัตว์ที่คุณส่วนใหญ่จะได้ยินเสียง
ตั้งความคาดหวังให้เป็นแบบเขตรักษาพันธุ์ ที่นี่ไม่ใช่สวนสัตว์ ไม่ใช่ซาฟารีปาร์ค และไม่ใช่จุดให้อาหารสัตว์ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ในบัญชีของเขตรักษาพันธุ์ ทั้งช้างเอเชีย กระทิง แมวลายหินอ่อน และเสือ ในบรรดาชนิดที่ถูกคุกคามซึ่งมีการบันทึกไว้ที่นี่ รวมถึงชะนีมือขาวบนเรือนยอด ล้วนเป็นสัตว์ป่าในผืนป่า 745 ตารางกิโลเมตร คุณมีโอกาสน้อยมากที่จะได้เห็นสัตว์เหล่านี้ส่วนใหญ่ และนั่นคือสัญญาณว่าสถานที่แห่งนี้กำลังทำงานได้ดี สิ่งที่คุณจะได้สัมผัสคือหลักฐาน ทั้งรอยเท้าและมูลบนทางเดิน เสียงชะนีร้องอยู่ไกล ๆ เสียงกรอบแกรบที่คุณหาต้นตอไม่เจอสักที และผืนป่าที่ให้ความรู้สึกว่ามีผู้อาศัยอยู่ เพราะมันมีจริง ๆ
นกคือดาราที่มีโอกาสเห็นได้จริง เขาสอยดาวเป็นพื้นที่สำคัญเพื่อการอนุรักษ์นกเพียงแห่งเดียวในประเทศไทยที่รองรับนกกระทาดงแขก ซึ่งใกล้สูญพันธุ์ระดับโลก และแหล่งข้อมูลดูนกของไทยบรรยายว่าที่นี่เป็นที่เดียวในประเทศไทยที่นกแต้วแล้วสีน้ำเงินอาศัยอยู่ ส่วนบัญชีชนิดที่ใกล้ถูกคุกคามก็น่าประทับใจไม่แพ้กัน ทั้งไก่ฟ้าหลังขาวซึ่งเป็นนกประจำชาติของไทย นกเงือกใหญ่ และนกคัดคูเหยี่ยวอกม่วง ล้วนพบได้ที่นี่ แม้แต่นักท่องเที่ยวทั่วไปที่เรียกชื่อนกเหล่านี้ไม่ได้สักตัว ก็จะสังเกตได้ว่าท่วงทำนองเสียงของป่าแห่งนี้อยู่เหนือกว่าสวนผลไม้หรือสวนสาธารณะในเมืองอีกระดับหนึ่ง หากคุณมีกล้องส่องทางไกล ให้นำมาด้วย คุณจะได้ใช้มันแน่ ๆ แม้สิ่งที่คุณพบจะเป็นเพียง "อะไรสักอย่างสีส้มที่มั่นใจได้ว่าไม่ใช่ใบไม้" ก็ตาม
ผีเสื้อคือนักแสดงที่น่าเชื่อถือที่สุดของเขตรักษาพันธุ์ และบริเวณน้ำตกเป็นที่รู้จักกันดีว่าเป็นจุดชมผีเสื้อที่ดีเป็นพิเศษ ทั้งที่เกาะดื่มน้ำบนพื้นดินชื้นใกล้ลำธาร ที่บินข้ามช่องแดดบนทางเดิน ด้วยความหลากหลายและจำนวนที่ทำให้คนที่ตั้งใจมาเพียงเพื่อน้ำตกต้องประหลาดใจ แมลงปอก็มีการบันทึกไว้ที่นี่อย่างหลากหลายเช่นกัน สัตว์ตัวเล็ก ๆ ทำงานในทิศทางตรงกันข้ามกับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมขนาดใหญ่ ยิ่งคุณเดินนานและเงียบเท่าไร คุณก็ยิ่งได้เห็นพวกมันมากเท่านั้น
ขอพูดถึงผู้อยู่อาศัยที่คุณควรชื่นชมจากระยะไกลสักเล็กน้อย เส้นทางเดินป่าในประเทศไทยใช้ร่วมกับงู รวมถึงงูเขียวหางไหม้ ซึ่งมีสีสวยงาม พรางตัวได้สมบูรณ์แบบ และไม่สนใจคุณเลยแม้แต่น้อย หากคุณอยู่บนทางเดินและระวังเท้าและมือของตัวเอง มอง ถ่ายภาพจากระยะที่ให้เกียรติ และอย่าเอื้อมมือเข้าไปในกองใบไม้หรือซอกหินเด็ดขาด กฎที่ทำให้วันเดินป่าทุกวันเป็นวันที่ดีนั้นง่ายมาก ทุกสิ่งที่มีชีวิตที่นี่อยู่มาก่อนคุณ
ตัวป่าเอง: ป่าดิบชื้น กระวาน และต้นไม้ยักษ์
เดินช้า ๆ แล้วป่าจะกลายเป็นสิ่งน่าสนใจระหว่างชั้นน้ำตกเอง ป่าดิบชื้นแบบมรสุมที่ระดับความสูงและปริมาณฝนเช่นนี้เป็นโลกที่ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ทั้งไม้ยางยักษ์ที่โผล่พ้นเรือนยอดด้านบน เรือนยอดที่ปิดสนิท ปาล์มและไผ่ด้านล่าง และพื้นป่าที่เต็มไปด้วยใบไม้ร่วง เห็ดรา และกล้าไม้ที่รอคอยช่องแสง ต้นยาง คือสถาปัตยกรรมของทุกสิ่ง ลำต้นตรงที่สูงขึ้นหลายสิบเมตรก่อนที่เรือนยอดจะเริ่มเสียอีก
เขตรักษาพันธุ์แห่งนี้ยังเป็นที่รู้จักในเรื่องกระวาน ไหล่เขารอบสอยดาวมีป่ากระวานธรรมชาติที่สำคัญที่สุดแห่งหนึ่งของประเทศไทย ซึ่งเป็นพืชเครื่องเทศที่เติบโตในร่มเงาของพื้นป่าชั้นล่างที่เปียกชื้น เมื่อรวมกับข่าและสมุนไพรอื่น ๆ ในวงศ์ขิง คุณจะเริ่มเข้าใจป่าแห่งนี้ในฐานะตู้กับข้าวและร้านขายยาดั้งเดิมของจังหวัด มานานก่อนที่มันจะเป็นพื้นที่คุ้มครองบนแผนที่
สิ่งเหล่านี้ไม่จำเป็นต้องมีปริญญาด้านพฤกษศาสตร์จึงจะเพลิดเพลินได้ เส้นทางจะสอนคุณเองระหว่างเดิน หากคุณยอมให้มันสอน หยุดที่ต้นไม้ยักษ์ มองขึ้นไปจนเมื่อยคอ จากนั้นมองลงมาและสังเกตกล้าไม้ เห็ดรา ผีเสื้อที่แอ่งน้ำ และปูในลำธาร เด็ก ๆ มักจะเก่งกับป่าแห่งนี้กว่าผู้ใหญ่เสียอีก เพราะพวกเขาอยู่ใกล้ชั้นที่น่าสนใจกว่า และยังไม่เรียนรู้ที่จะรีบร้อนไปยังจุดหมาย
การเดินทางไป: ทางหลวงหมายเลข 317 และสามกิโลเมตรสุดท้าย
เขาสอยดาวคือการเดินทางด้วยรถ และตามความเป็นจริง พาหนะของคุณเอง ไม่ว่าจะเป็นรถยนต์หรือมอเตอร์ไซค์ที่เหมาะสม คือวิธีที่ดีที่สุด น้ำตกอยู่ห่างจากตัวเมืองจันทบุรีราว 70 กิโลเมตรไปทางเหนือ ในอำเภอสอยดาว เส้นทางมาตรฐานคือทางหลวงหมายเลข 317 ถนนจันทบุรี–สระแก้ว ขับผ่านอำเภอมะขามและมุ่งหน้าไปยังอำเภอโป่งน้ำร้อน ที่ราวกิโลเมตรที่ 62 ให้เลี้ยวซ้ายและขับต่อไปอีกราว 3 กิโลเมตรจนถึงเขตรักษาพันธุ์ การขับรถใช้เวลาราวหนึ่งชั่วโมงครึ่งจากตัวเมืองในสภาพปกติ และเป็นเส้นทางที่น่ารื่นรมย์ ช่วงแรกเป็นดินแดนสวนผลไม้ จากนั้นเป็นถนนที่เขียวขึ้น สูงขึ้น และเงียบขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อภูเขาเข้ามาครอบครอง
ระยะทางนั้นเป็นตัวกำหนดลักษณะของวัน ที่นี่ไม่ใช่สิ่งที่ควรยัดเข้าไปในเวลาว่างหนึ่งชั่วโมงระหว่างตลาดอัญมณีกับมื้อกลางวัน แต่เป็นอย่างน้อยครึ่งวัน และเป็นหนึ่งวันเต็มหากทำอย่างเหมาะสม เติมน้ำมันในตัวเมืองหรือมะขาม ดาวน์โหลดแผนที่ของคุณก่อนออกเดินทาง เพราะสัญญาณบนภูเขามา ๆ หาย ๆ และบอกที่พักของคุณว่าคุณกำลังจะไปไหน อย่างที่คุณควรทำในทุกวันที่เข้าป่าในประเทศไทย
ค่าเข้าชมจะเก็บที่ด่านตรวจของเขตรักษาพันธุ์ โดยมีอัตราที่เปลี่ยนแปลงได้และมักแตกต่างกันสำหรับชาวไทยและชาวต่างชาติ รวมถึงค่าธรรมเนียมยานพาหนะเล็กน้อย โปรดยืนยันอัตราปัจจุบันที่ด่านหรือบนเว็บไซต์ของกรมอุทยานแห่งชาติก่อนออกเดินทาง และพกเงินสดธนบัตรย่อยติดตัวไว้ ลงชื่อเข้าตามที่เจ้าหน้าที่ขอ จดเวลาเปิดปิด และรับฟังคำแนะนำของเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับชั้นน้ำตก ระดับน้ำ และสภาพอากาศ ในฐานะความรู้ท้องถิ่นที่แท้จริง
วางแผนวันของคุณ: ฤดูกาล อุปกรณ์ และสติบนเส้นทาง
ฤดูกาลเป็นตัวกำหนดอารมณ์ของน้ำตก ในช่วงฤดูฝนและหลังฤดูฝนไม่นาน ราวเดือนมิถุนายนถึงตุลาคม น้ำตกทั้ง 16 ชั้นจะไหลเต็มที่และงดงามที่สุด ป่าจะเขียวที่สุด และเส้นทางจะลื่นที่สุด โดยมีทากในพื้นป่าชั้นล่างเป็นภาษีดั้งเดิมของการเดินป่าในฤดูฝนของประเทศไทย ถุงเท้ายาว รองเท้าปิดที่ยึดเกาะได้ดี และการยอมรับข้อแลกเปลี่ยนนี้อย่างร่าเริงจะจัดการเรื่องส่วนใหญ่ได้ ในเดือนที่อากาศเย็นและแห้งกว่า ราวเดือนพฤศจิกายนถึงกุมภาพันธ์ การเดินจะง่ายที่สุดและการดูนกยอดเยี่ยม แม้ว่าน้ำตกจะไหลน้อยลงก็ตาม ในฤดูร้อน ให้ไปแต่เช้า พกน้ำมากกว่าที่คุณคิด และปล่อยให้แอ่งน้ำเป็นตัวกำหนดตารางเวลา
สิ่งที่ควรนำไป ได้แก่ น้ำดื่ม มากกว่าหนึ่งขวดต่อคน ขนมหรืออาหารกลางวันแบบห่อ อย่านับว่าจะมีอาหารขายที่หัวเส้นทาง ยากันแมลง อุปกรณ์กันแดดสำหรับการขับรถและแอ่งน้ำ ถุงกันน้ำหรือถุงซิปสำหรับโทรศัพท์และกล้องในเดือนที่เปียกชื้น และชุดปฐมพยาบาลขนาดเล็ก สวมรองเท้าที่เปียกได้และยังยึดเกาะได้ ชั้นที่ชื่อว่าผานางลื่นได้ชื่อนั้นมาอย่างซื่อสัตย์ ในทุกฤดูกาล ลงเล่นน้ำเฉพาะในจุดที่ปลอดภัยและได้รับอนุญาตอย่างชัดเจนเท่านั้น ไม่เล่นที่ด้านบนของชั้นน้ำตก และไม่เล่นคนเดียวในน้ำที่ไหลแรงหลังฝนตกเด็ดขาด
สติแบบเขตรักษาพันธุ์ส่วนใหญ่คือมารยาทธรรมดาที่เขียนให้ใหญ่ขึ้น อยู่บนเส้นทางที่ทำเครื่องหมายไว้ ทางลัดในป่าดิบชื้นทำลายรากไม้ เชื้อเชิญทาก และทำให้คนหลงทางในระยะที่ใกล้เส้นทางอย่างน่าประหลาดใจ นำทุกสิ่งที่คุณนำเข้าไปกลับออกมา ลดเสียงของคุณและพูดเบากว่าที่รู้สึกเป็นธรรมชาติ มันจะเพิ่มสัตว์ป่าเป็นสองเท่าและลดความรำคาญลงครึ่งหนึ่ง สำหรับทุกคนรวมถึงตัวคุณเอง โดรน การให้อาหารสัตว์ และการเก็บพืชหรือสัตว์ ไม่ใช่ส่วนหนึ่งของการมาเยือนเขตรักษาพันธุ์ คุณเป็นแขกในหนึ่งในผืนป่าใหญ่ผืนสุดท้ายของภาคตะวันออก จงประพฤติตัวเช่นนั้น แล้วป่าจะแสดงสิ่งต่าง ๆ ให้คุณเห็น
ใครจะรักสอยดาว และมันเข้าคู่กับส่วนอื่นของจันทบุรีอย่างไร
เขาสอยดาวเหมาะกับนักท่องเที่ยวที่รู้สึกว่าน้ำตกพลิ้วสวยและอยากได้มากกว่านั้น ทั้งเส้นทางที่มากขึ้น ป่าที่มากขึ้น และความเงียบที่มากขึ้น มันเหมาะกับนักดูนกอย่างมาก เหมาะกับคนรักผีเสื้ออย่างสมบูรณ์ และเหมาะกับครอบครัวที่มีเด็กโตที่ชอบการเดินจริง ๆ โดยมีแอ่งน้ำเป็นรางวัลตลอดทาง มันเหมาะกับผู้พักระยะยาวในจันทบุรีมากที่สุด เพราะมันเปลี่ยนแปลงไปตามฤดูกาล การมาเยือนในเดือนมิถุนายนและการมาเยือนในเดือนมกราคมเป็นน้ำตกสองแห่งที่สวมชื่อเดียวกัน และการได้สัมผัสทั้งสองแบบคือหนึ่งในเอกสิทธิ์อันเงียบสงบของการอาศัยอยู่ที่นี่ มากกว่าการเพียงผ่านมา
จับคู่มันตามภูมิศาสตร์ ไม่ใช่ตามความโลภ วันเขตรักษาพันธุ์ยืนได้ด้วยตัวมันเองเพียงลำพัง ระหว่างทางกลับ ทางหลวงหมายเลข 317 จะพาคุณกลับผ่านดินแดนสวนผลไม้ของมะขาม ซึ่งในฤดูกาลผลไม้ แผงริมถนนจะเติมเต็มทุกสิ่งที่เส้นทางใช้ไป เก็บเขาคิชฌกูฏ เพื่อนบ้านทางใต้ของมัน ไว้สำหรับวันของมันเอง และถ้าคุณมาที่นี่ในฤดูแสวงบุญ ก็เก็บไว้สำหรับเช้าบนภูเขาที่แตกต่างออกไปอย่างสิ้นเชิงในแบบของมัน ของขวัญของจันทบุรีคือความตัดกันภายในจังหวัดเดียว ทั้งอัญมณีและแม่น้ำในตัวเมือง ทะเลที่หาดเจ้าหลาว และขึ้นมาที่นี่ ที่ด้านบนของแผนที่ ผืนป่าดิบที่แม่น้ำเริ่มต้น อย่ารีบร้อนกับความตัดกันนั้น เพราะมันคือหัวใจทั้งหมดของจังหวัดนี้
About the Authors
Scott and Jay Riefler run a small family condo business in Patong, Phuket, and write about living in Thailand — the costs, the places, and the everyday stuff the brochures skip — here and on their main site, Patong-Thailand.com. A wild forest day at the top of Chanthaburi province, where the river begins and the butterflies run the trail, is their favourite kind of contrast to a beach week.
Comments
Post a Comment