Chanthaburi's Reed Mats: The Weaving Villages of Samet Ngam and Bang Sa Kao

Ask a Thai person of a certain age what Chanthaburi is famous for and you will get three answers in quick succession: gems, durian — and mats. The first two get the headlines, but the third may be the one that has touched the most Thai lives. For generations, the finest sleeping and sitting mats in the country were the reed mats of Chanthaburi, the suea Chanthaboon, woven by hand in villages around the town from the tall sedge that grows in its wetlands. A good Chanthaburi mat was a household treasure: cool in the hot season, smooth as cloth when well made, patterned in colours that held for decades, rolled up each morning and unrolled each night in homes from Bangkok to the deep south. The craft never died here — it organised. Today two villages in particular keep the looms busy and welcome visitors: Ban Samet Ngam, a short drive from the town centre, where a women's weaving group has been at work since 1981, and Bang Sa Kao, down toward the coast in Laem Sing district, where reed fields surround a village that more or less runs on mats. Go and watch a mat being made — two weavers, a wooden beater, bundles of dyed reed, and a rhythm built over a lifetime — and you will understand why a simple floor mat became one of this province's three famous products.

This guide explains where the mats come from and why Chanthaburi's are special, how a reed becomes a mat step by step, what to see at Samet Ngam and Bang Sa Kao, how the craft has branched into bags, boxes and modern homeware, and how to buy a mat you will still be pleased with in twenty years. It is the most hands-on half-day out in Chanthaburi, and it pairs naturally with the coast road and the waterfall country nearby.

Why Chanthaburi? Wetlands, Reed Beds and Patient Hands

A great mat needs a great reed, and Chanthaburi has the reed because Chanthaburi has the water. This is one of Thailand's wettest provinces, a landscape of rivers, canals, rice fields and brackish flats running down to the Gulf — exactly the ground where kok, the tall sedge used for the mats, grows thick and straight. A plant that is half weed and half gift: cut it, and it comes back; leave a field of it, and in a season it stands taller than the person who will harvest it. Local accounts trace serious mat weaving here back well over a century, a cottage craft fitted around the farming year — weave in the hours and seasons when the fields did not demand you — and passed down the female line, grandmother to mother to daughter, in the villages east and south of the town. What lifted Chanthaburi's mats above everyone else's was fineness. The best local weavers split the reed thinner, dyed it better and beat the weave tighter than their rivals, until a top Chanthaboon mat felt less like a mat and more like a heavy fabric — flexible, even-textured, cool against the skin. In a country where, for most of history, the floor was the chair, the table and the bed, that fineness mattered, and the name travelled. The plastic mat and the foam mattress took the everyday market in the end, as they did everywhere. But the handwoven reed mat kept the top of it — and then found a second life, as Thailand's towns filled with people who wanted natural things made by real hands, and as the weavers themselves got organised and started designing for the visitors who came looking.

Pattaya Condo — Book Direct & Save 20% at phvcondo.com/pattaya

From Reed Bed to Floor: How a Chanthaboon Mat Is Made

Watch the process end to end and the price of a good mat stops looking like a price and starts looking like a bargain. It begins in the reed beds, where kok is cut by hand, bundled and carried in like sheaves of green wheat. The stems are split lengthways into fine strands — this is the slow, skilled work, because the width and evenness of the strand decides the fineness of everything that follows — and the strands are laid out in the sun to dry, turning from green to pale gold over days of turning and watching the weather. Then comes the colour. Strands destined for the pattern are dyed, traditionally in deep reds, greens, blues and yellows, and dried again; a village in dyeing week is a bright place, with lines of coloured reed hanging like laundry from another, more patient century. Only then does the weaving start. The classic Chanthaburi loom work is a two-person job: the warp strands are stretched and threaded through the gaps of the beater — the heavy wooden comb that packs each row home — one weaver feeding and guiding the coloured weft strands that build the pattern, the other working the beater with a steady, musical thump you can hear across a village hall. A plain mat is a matter of days; a fine, tight, fully patterned mat is a matter of weeks, and the patterns are not printed or improvised at the edges — they are counted, strand by strand, in the weaver's head, the way they have been counted for five generations. When the weaving is done, the mat is trimmed, edged and finished — bound borders on the better pieces — and rolled for sale. Every stage is handwork. There is no machine in the building that could do any of it faster without making a different, lesser thing.

Two weavers making a sedge reed mat on a low wooden frame +66800528082 — Two weavers working a sedge mat on a low frame in Vietnam — the same lying-down style used for reed mats — Photo: Hong Xuan, CC BY 3.0, via Wikimedia Commons

Ban Samet Ngam: The Village That Wove Itself a Future

Seven kilometres from the centre of Chanthaburi town, in Nong Bua sub-district, Ban Samet Ngam is where most visitors first see the craft up close, and it is a genuinely inspiring stop. The village's sedge-mat weaving women's group was founded in 1981 — at first, farmers' wives weaving in their spare time around the rice calendar — and has grown into one of Chanthaburi's model craft communities, its Chanthaboon mats recognised as among the finest local products in the province. The craft centre is a working hall, not a museum, where you stand at the end of a loom and watch the rhythm of two weavers working at a speed that looks impossible until you have watched it for ten minutes, follow a dyed reed strand from bundle to pattern, and talk — through the universal language of pointing and smiling, plus whatever Thai you have — with women who have been doing this since they were girls at their grandmothers' looms. Then, of course, there is the shop, because a craft centre that does not sell is a museum waiting to open. Mats of every size and pattern share the shelves with coasters and placemats, tissue boxes, bags, baskets and small gifts, all of it dyed reed and all of it made on site, and the money goes to the makers. No one sells hard; the work sells itself. The centre is normally open on weekdays, roughly 8.30 a.m. to 4.30 p.m., so plan it as a weekday stop, and if you are travelling far or coming as a group, it is worth telephoning ahead. Allow an hour — most people stay longer, because watching a pattern appear under the beater is oddly addictive.

Colourful finished woven reed mats laid out for sale +66800528082 — Finished woven reed mats in bright patterns, made by the Mendriq people of Malaysia — Photo: Amek Awong, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Bang Sa Kao: Reed Fields on the Road to the Sea

If Samet Ngam is the craft's showroom, Bang Sa Kao, down in Laem Sing district on the way to the coast, is its working heartland. This is one of the largest mat-weaving communities in the province, a village where reed farming goes on in the fields around the houses and mat making goes on inside them — a place where the craft is not a heritage performance but the local economy, with whole families somewhere in the chain from reed bed to finished roll. In 2000 the village formalised what it already was, founding the Bang Sa Kao Mat Arts Center with support from the Social Investment Fund, and the centre welcomes visitors daily, roughly 8:30 a.m. to 6 p.m., to see the process and buy the products. The visit feels different from Samet Ngam — less a single hall, more a village with a craft running through it — and the setting adds something of its own: you are twenty minutes from the fishing coast at Laem Sing, on the same road system that takes you to Namtok Phliu waterfall, so Bang Sa Kao slots into the province's best day out almost without trying. The range here runs the full width of the craft, from plain hard-wearing floor mats woven for Thai homes — still the village's bread and butter — through patterned pieces to the sewn and finished goods, mats cut and bound into bags, boxes, hats, slippers, pillows and tableware. Village weavers will tell you, if your Thai or their English stretches to it, that the test of a mat is the back of it: turn any piece over, and the underside of a well-made Chanthaburi mat is nearly as neat as the face. It is the single best buying tip in this article, and you will hear it for free at the loom.

Dried sedge reed strands laid across a finished patterned woven mat +66800528082 — Dried sedge strands laid over a finished patterned mat in Pathamadai, India — the raw reed material of mat weaving — Photo: PJeganathan, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Not Just Mats: The Craft's Second Life

The smartest thing Chanthaburi's weavers did, when the everyday mat market shrank, was refuse to shrink with it. The same strand, the same dye pots and the same hands now produce a range that would astonish the grandmothers: structured handbags and totes that hold their shape like basketry, lidded boxes, placemats and runners, hats, slippers, cushions and dolls, lamp shades and wall pieces, even woven sculpture from the coarser klum fibre worked in the Khao Khitchakut foothill villages inland. Designers and the government's community-product programmes had a hand in the widening, but the weavers had the final say, and you can see their judgement in what survived: things that suit the material. Reed is light, tough, breathable and happy in heat — it wants to be a bag, a mat, a shade, a box — and the products that work are the ones that let it be those things beautifully. For the visitor, the modern range solves the old problem of the wonderful souvenir that cannot be carried home. A full double mat rolls into a tube and travels better than you would think — Thai families have posted them around the world for decades — but a set of placemats, a reed tote or a lidded box goes in a suitcase without a strategy meeting, and carries the same patterns, the same colours and the same village's work. Buy one thing to use daily, is our advice, rather than one thing to store. A Chanthaburi placemat under your breakfast plate at home in February is worth a shelf of ornaments.

A finished woven sedge mat laid on the floor of a temple +66800528082 — A finished sedge mat from Hoi, a mat-weaving village in Thai Binh, Vietnam, laid out in a Tran dynasty temple — Photo: VinhNguyen.1257, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons

Buying Well: What to Look For, What Things Cost

A few minutes of looking will teach your hands what to check. First, the weave: run your palm flat across the face — a fine mat feels even and close, with no loose strands standing up and no gaps winking light through when you hold a corner up. Second, the back: as the Bang Sa Kao weavers say, turn it over; neat underneath means care throughout. Third, the colour: patterned strands should be dyed through, not surface-pale, and the pattern should sit square, its edges straight — counted work shows. Fourth, the edges: bound or well-finished borders outlast raw ones by years. On price, expect the honest spread of any handcraft: small pieces — coasters, placemats, small boxes — from the price of a coffee upward; bags and finished goods in the low hundreds of baht; a good full-size patterned mat in the high hundreds to a few thousand baht depending on size, fineness and pattern, with the finest tight-weave pieces above that. Against a machine-made mat at a fifth of the price, remember what you are paying for: weeks of two people's skilled work, and an object that, kept dry and rolled rather than folded, will serve for decades. Care is simple — shake it out, sun it occasionally, keep it dry, never fold it sharply, and roll it pattern-side out for storage. Treat a Chanthaburi mat that way and it will outlast the furniture around it, which is, when you think about it, exactly what it did in Thai houses for a hundred years.

A Weaving Half-Day: Putting It Together

The villages combine into the province's most satisfying short itinerary. Start at Ban Samet Ngam in the morning — it is barely fifteen minutes from the old town — watch the looms, do your buying where the choice is widest, and be back in Chanthaboon old quarter for lunch by the river. Or run the day the other way: waterfall first at Namtok Phliu while the pools are quiet, then down to Bang Sa Kao in the early afternoon, and finish on the coast at Laem Sing with grilled seafood as the boats come in, your rolled mat riding home in the back like a well-behaved passenger. Either way, you will have spent a day inside the working Chanthaburi — not the province of the postcards, though it photographs beautifully, but the province of the reed beds and the dye lines and the thump of the beater, where a plant that grows in a ditch becomes, in patient hands, the most famous floor in Thailand. Gems made Chanthaburi rich and durian made it delicious. The mats made it a home. Go and watch them being made while the generation that counts the patterns in their heads is still at the loom — and take one home, and use it every day.

— ภาษาไทย —

หากถามคนไทยรุ่นหนึ่งว่าจันทบุรีมีชื่อเสียงเรื่องอะไร คุณจะได้สามคำตอบอย่างรวดเร็ว คือ พลอย ทุเรียน และเสื่อ สองอย่างแรกได้พาดหัวข่าว แต่สิ่งที่สามอาจเป็นสิ่งที่แตะต้องชีวิตคนไทยมากที่สุดมาหลายชั่วอายุคน เสื่อนั่งและเสื่อนอนที่ดีที่สุดในประเทศคือเสื่อกกของจันทบุรี เสื่อจันทบูร ทอด้วยมือในหมู่บ้านรอบตัวเมืองจากต้นกกสูงที่ขึ้นในพื้นที่ชุ่มน้ำของจังหวัด เสื่อจันทบุรีดี ๆ สักผืนคือสมบัติของครัวเรือน เย็นสบายในฤดูร้อน เรียบเนียนราวกับผ้าเมื่อทำอย่างประณีต มีลวดลายสีสันที่คงทนอยู่หลายสิบปี ม้วนเก็บทุกเช้าและคลี่ออกทุกคืนในบ้านตั้งแต่กรุงเทพฯ ไปจนถึงภาคใต้ตอนล่าง งานหัตถกรรมนี้ไม่เคยตายไปจากที่นี่ มันจัดระบบตัวเอง ปัจจุบันมีสองหมู่บ้านเป็นพิเศษที่ยังคงทำให้กี่ทอผ้าไม่ว่างงานและเปิดต้อนรับผู้มาเยือน คือ บ้านเสม็ดงาม ซึ่งอยู่ห่างจากใจกลางเมืองเพียงขับรถไม่ไกล และเป็นที่ตั้งของกลุ่มสตรีทอเสื่อที่ทำงานมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 2524 และบางสระเก้า ซึ่งอยู่ลงไปทางชายทะเลในอำเภอแหลมสิงห์ ที่ซึ่งทุ่งกกล้อมรอบหมู่บ้านที่แทบจะดำรงอยู่ได้ด้วยเสื่อ ลองไปดูการทอเสื่อดูสักครั้ง ช่างทอสองคน ไม้กระทบอันหนึ่ง มัดกกย้อมสี และจังหวะที่สร้างขึ้นมาตลอดชีวิต แล้วคุณจะเข้าใจว่าทำไมเสื่อปูพื้นธรรมดาผืนหนึ่งจึงกลายเป็นหนึ่งในสามผลิตภัณฑ์ชื่อดังของจังหวัดนี้

คู่มือนี้อธิบายว่าเสื่อมาจากไหนและทำไมเสื่อของจันทบุรีจึงพิเศษ ต้นกกกลายเป็นเสื่อได้อย่างไรทีละขั้นตอน มีอะไรให้ชมที่เสม็ดงามและบางสระเก้า งานหัตถกรรมนี้แตกแขนงไปสู่กระเป๋า กล่อง และเครื่องใช้ในบ้านสมัยใหม่ได้อย่างไร และวิธีซื้อเสื่อที่คุณจะยังคงพอใจกับมันในอีกยี่สิบปีข้างหน้า นี่คือครึ่งวันที่ลงมือทำได้มากที่สุดในจันทบุรี และมันเข้ากันได้ดีกับถนนเลียบชายทะเลและดินแดนน้ำตกที่อยู่ใกล้เคียง

ทำไมต้องจันทบุรี? พื้นที่ชุ่มน้ำ ทุ่งกก และมือที่อดทน

เสื่อชั้นดีต้องการต้นกกชั้นดี และจันทบุรีมีต้นกกเพราะจันทบุรีมีน้ำ จังหวัดนี้เป็นหนึ่งในจังหวัดที่ฝนชุกที่สุดของไทย เป็นภูมิประเทศของแม่น้ำ ลำคลอง นาข้าว และที่ราบกร่อยที่ทอดลงสู่อ่าวไทย ตรงกับพื้นที่ที่ต้นกก ซึ่งเป็นพืชตระกูลกกสูงที่ใช้ทอเสื่อ ขึ้นหนาแน่นและตรง มันเป็นพืชที่ครึ่งหนึ่งเป็นวัชพืชและอีกครึ่งหนึ่งเป็นของขวัญ ตัดมันไป มันก็งอกกลับมา ปล่อยทุ่งของมันไว้ ภายในหนึ่งฤดูกาลมันจะยืนสูงกว่าคนที่จะมาเก็บเกี่ยวมัน เรื่องเล่าท้องถิ่นสืบสาวการทอเสื่ออย่างจริงจังที่นี่กลับไปไกลกว่าหนึ่งศตวรรษ เป็นงานหัตถกรรมในครัวเรือนที่จัดให้เข้ากับรอบปีของการทำนา ทอในชั่วโมงและฤดูกาลที่ท้องนาไม่เรียกร้องคุณ และสืบทอดผ่านสายผู้หญิง ยายสู่แม่สู่ลูกสาว ในหมู่บ้านทางตะวันออกและทางใต้ของตัวเมือง สิ่งที่ยกเสื่อของจันทบุรีให้เหนือกว่าของคนอื่นคือความประณีต ช่างทอท้องถิ่นที่ดีที่สุดจักกกได้บางกว่า ย้อมได้ดีกว่า และทอกระทบได้แน่นกว่าคู่แข่ง จนเสื่อจันทบูรชั้นเลิศให้ความรู้สึกไม่เหมือนเสื่อ แต่เหมือนผืนผ้าหนา ยืดหยุ่น เนื้อสม่ำเสมอ เย็นเมื่อสัมผัสผิว ในประเทศที่ตลอดประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่ พื้นคือเก้าอี้ โต๊ะ และเตียง ความประณีตนั้นจึงมีความสำคัญ และชื่อเสียงก็เดินทางไปไกล เสื่อพลาสติกและที่นอนโฟมเข้ามาแย่งตลาดประจำวันไปในที่สุด เหมือนที่เกิดขึ้นทุกที่ แต่งานทอมือยังคงรักษายอดของตลาดไว้ได้ และจากนั้นก็พบชีวิตที่สอง เมื่อเมืองต่าง ๆ ของไทยเต็มไปด้วยผู้คนที่ต้องการของธรรมชาติที่ทำด้วยมือจริง และเมื่อช่างทอเองจัดระบบและเริ่มออกแบบเพื่อผู้มาเยือนที่ตามมาหา

จากทุ่งกกสู่พื้นบ้าน: เสื่อจันทบูรทำขึ้นอย่างไร

หากได้ชมกระบวนการตั้งแต่ต้นจนจบ ราคาของเสื่อดี ๆ ผืนหนึ่งจะหยุดดูเหมือนราคา และเริ่มดูเหมือนของถูก มันเริ่มต้นในทุ่งกก ที่ซึ่งต้นกกถูกตัดด้วยมือ มัดรวมและขนเข้ามาเหมือนฟ่อนข้าวสาลีสีเขียว ลำต้นถูกจักตามยาวเป็นเส้นละเอียด นี่คืองานที่ช้าและต้องใช้ฝีมือ เพราะความกว้างและความสม่ำเสมอของเส้นจะเป็นตัวกำหนดความประณีตของทุกอย่างที่ตามมา จากนั้นเส้นกกจะถูกวางตากแดดให้แห้ง เปลี่ยนจากสีเขียวเป็นสีทองอ่อนตลอดหลายวันของการพลิกกลับและเฝ้าดูสภาพอากาศ จากนั้นจึงมาถึงขั้นตอนของสี เส้นกกที่จะใช้ทำลวดลายจะถูกย้อมตามประเพณีในสีแดงเข้ม เขียว น้ำเงิน และเหลือง แล้วตากให้แห้งอีกครั้ง หมู่บ้านในสัปดาห์ของการย้อมสีเป็นสถานที่ที่สดใส มีเส้นกกสีต่าง ๆ แขวนอยู่เหมือนซักผ้าจากอีกศตวรรษที่อดทนกว่า หลังจากนั้นการทอจึงเริ่มต้น งานกี่แบบคลาสสิกของจันทบุรีเป็นงานของคนสองคน เส้นยืนถูกขึงและร้อยผ่านช่องของไม้กระทบ ซึ่งเป็นหวีไม้หนักที่ใช้ตอกแต่ละแถวให้แน่น ช่างทอคนหนึ่งป้อนและนำทางเส้นพุ่งสีต่าง ๆ ที่สร้างลวดลาย อีกคนหนึ่งทำงานไม้กระทบด้วยเสียงทุ้มที่สม่ำเสมอราวกับเสียงดนตรี ซึ่งคุณได้ยินไปทั่วทั้งศาลาหมู่บ้าน เสื่อธรรมดาผืนหนึ่งใช้เวลาเป็นวัน เสื่อที่ประณีต แน่น และมีลวดลายเต็มผืนใช้เวลาเป็นสัปดาห์ และลวดลายไม่ได้ถูกพิมพ์หรือด้นสดที่ขอบ แต่มันถูกนับ เส้นต่อเส้น ในหัวของช่างทอ อย่างที่มันถูกนับกันมาห้าชั่วอายุคน เมื่องานทอเสร็จ เสื่อจะถูกตัดแต่ง ขอบ และเก็บงาน ขอบเย็บผูกในชิ้นที่ดีกว่า และม้วนไว้เพื่อจำหน่าย ทุกขั้นตอนคืองานมือ ไม่มีเครื่องจักรเครื่องใดในอาคารที่สามารถทำขั้นตอนใดได้เร็วกว่าโดยไม่ทำมันให้กลายเป็นของที่แตกต่างและด้อยกว่า

บ้านเสม็ดงาม: หมู่บ้านที่ทออนาคตของตัวเองขึ้นมา

ห่างจากใจกลางเมืองจันทบุรีเจ็ดกิโลเมตร ในตำบลหนองบัว บ้านเสม็ดงามคือที่ที่ผู้มาเยือนส่วนใหญ่ได้เห็นงานหัตถกรรมนี้เป็นครั้งแรก และเป็นการแวะที่สร้างแรงบันดาลใจอย่างแท้จริง กลุ่มสตรีทอเสื่อกกของหมู่บ้านก่อตั้งขึ้นในปี พ.ศ. 2524 โดยมีสมาชิกราวยี่สิบคน ในตอนแรกคือภรรยาชาวนาที่ทอผ้าในเวลาว่างรอบปฏิทินการทำนา และเติบโตเป็นหนึ่งในชุมชนหัตถกรรมต้นแบบของจังหวัด โดยเสื่อจันทบูรของกลุ่มได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์ท้องถิ่นที่ดีที่สุดของจันทบุรี ศูนย์หัตถกรรมของกลุ่มคือหัวใจของการมาเยือน เป็นศาลาทำงาน ไม่ใช่พิพิธภัณฑ์ ที่ซึ่งคุณยืนอยู่ตรงปลายกี่ทอผ้าและชมจังหวะของช่างทอสองคนที่ความเร็วเต็มที่ ติดตามเส้นกกย้อมสีตั้งแต่เป็นมัดจนกลายเป็นลวดลาย และพูดคุย ผ่านภาษาสากลของการชี้และยิ้ม บวกกับภาษาไทยเท่าที่คุณมี กับผู้หญิงที่ทำสิ่งนี้มาตั้งแต่ยังเป็นเด็กหญิงที่กี่ทอผ้าของยาย จากนั้นแน่นอนว่ามีร้านค้า เพราะศูนย์หัตถกรรมที่ขายของไม่ได้ก็คือพิพิธภัณฑ์ที่รอวันเปิด เสื่อทุกขนาดและทุกลวดลายวางอยู่ร่วมชั้นกับสินค้าสมัยใหม่ที่กลุ่มพัฒนาขึ้น ทั้งที่รองจานและที่รองแก้ว กล่องใส่กระดาษทิชชู กระเป๋า ตะกร้า และของขวัญชิ้นเล็ก ๆ ทั้งหมดทำจากกกย้อมสีเดียวกัน ราคาที่นี่คือราคาหมู่บ้านที่ซื่อตรง เงินไปถึงมือผู้ทำ และไม่มีใครขายแบบกดดัน งานของมันขายตัวมันเอง ศูนย์โดยทั่วไปเปิดในวันธรรมดา ราว 8.30 น. ถึง 16.30 น. วันจันทร์ถึงศุกร์ ดังนั้นควรวางแผนให้เป็นการแวะในวันธรรมดา หากคุณเดินทางมาไกลหรือมากันเป็นกลุ่ม การโทรศัพท์มาล่วงหน้าคือสิ่งที่สุภาพและปฏิบัติได้จริง เผื่อเวลาไว้หนึ่งชั่วโมง คนส่วนใหญ่จะอยู่นานกว่านั้น เพราะการดูลวดลายปรากฏขึ้นใต้ไม้กระทบเป็นเรื่องยากที่จะเดินจากไปกลางแถว

บางสระเก้า: ทุ่งกกบนถนนสู่ทะเล

หากเสม็ดงามคือห้องแสดงสินค้าของงานหัตถกรรม บางสระเก้า ซึ่งอยู่ลงไปในอำเภอแหลมสิงห์บนทางไปชายทะเล คือหัวใจที่ทำงานของมัน ที่นี่เป็นหนึ่งในชุมชนทอเสื่อที่ใหญ่ที่สุดของจังหวัด เป็นหมู่บ้านที่การปลูกกกดำเนินอยู่ในทุ่งนารอบบ้าน และการทำเสื่อดำเนินอยู่ภายในบ้าน เป็นสถานที่ที่งานหัตถกรรมไม่ใช่การแสดงมรดก แต่คือเศรษฐกิจท้องถิ่น โดยมีทั้งครอบครัวอยู่ในห่วงโซ่นั้นตั้งแต่ทุ่งกกจนถึงม้วนเสื่อสำเร็จรูป ในปี พ.ศ. 2543 หมู่บ้านได้ทำให้สิ่งที่มันเป็นอยู่แล้วเป็นทางการ ด้วยการก่อตั้งศูนย์ศิลปหัตถกรรมเสื่อบางสระเก้า โดยได้รับการสนับสนุนจากกองทุนเพื่อการลงทุนทางสังคม และศูนย์เปิดต้อนรับผู้มาเยือนทุกวัน ราว 8.30 น. ถึง 18.00 น. เพื่อชมกระบวนการและซื้อผลิตภัณฑ์ การมาเยือนที่นี่ให้ความรู้สึกแตกต่างจากเสม็ดงาม คือ เป็นศาลาเดี่ยวน้อยกว่า และเป็นหมู่บ้านที่มีงานหัตถกรรมไหลผ่านมากกว่า และบรรยากาศก็เพิ่มอะไรบางอย่างของมันเอง คุณอยู่ห่างจากชายฝั่งประมงที่แหลมสิงห์ยี่สิบนาที บนระบบถนนเดียวกันที่จะพาคุณไปน้ำตกพลิ้ว ดังนั้นบางสระเก้าจึงสอดแทรกเข้าไปในวันท่องเที่ยวที่ดีที่สุดของจังหวัดแทบไม่ต้องพยายาม สินค้าที่นี่มีครบทั้งช่วงของงานหัตถกรรม ตั้งแต่เสื่อปูพื้นธรรมดาที่ทนทานทอสำหรับบ้านไทย ซึ่งยังคงเป็นข้าวและน้ำของหมู่บ้าน ไปจนถึงชิ้นงานมีลวดลาย และสินค้าเย็บเก็บงานสำเร็จรูป ทั้งเสื่อที่ตัดและเย็บขอบเป็นกระเป๋า กล่อง หมวก รองเท้าแตะ หมอน และเครื่องใช้บนโต๊ะอาหาร ช่างทอในหมู่บ้านจะบอกคุณ หากภาษาไทยของคุณหรือภาษาอังกฤษของพวกเขายืดหยุ่นพอว่า บททดสอบของเสื่อคือด้านหลังของมัน พลิกชิ้นงานใดขึ้นมาดู และด้านใต้ของเสื่อจันทบุรีที่ทำอย่างดีจะเรียบร้อยเกือบเท่าด้านหน้า นี่คือเคล็ดลับการซื้อที่ดีที่สุดเพียงข้อเดียวในบทความนี้ และคุณจะได้ยินมันฟรี ๆ ที่ข้างกี่ทอผ้า

ไม่ใช่แค่เสื่อ: ชีวิตที่สองของงานหัตถกรรม

สิ่งที่ฉลาดที่สุดที่ช่างทอของจันทบุรีทำ เมื่อตลาดเสื่อประจำวันหดตัวลง คือการปฏิเสธที่จะหดตัวไปกับมัน เส้นกกเส้นเดียวกัน หม้อย้อมเดียวกัน และมือคู่เดียวกัน บัดนี้ผลิตสินค้าหลากหลายที่จะทำให้บรรดาคุณยายต้องประหลาดใจ ทั้งกระเป๋าถือและกระเป๋าโท้ตที่มีโครงอยู่ทรงราวกับงานจักสาน กล่องมีฝาปิด ที่รองจานและผ้ารองโต๊ะ หมวก รองเท้าแตะ เบาะและตุ๊กตา โป๊ะโคมและชิ้นงานแขวนผนัง แม้แต่งานประติมากรรมทอจากเส้นใยคลุ่มที่หยาบกว่า ซึ่งทำกันในหมู่บ้านเชิงเขาเขาคิชฌกูฏที่อยู่ลึกเข้าไป นักออกแบบและโครงการผลิตภัณฑ์ชุมชนของรัฐบาลมีส่วนในการขยายขอบเขตนี้ แต่ช่างทอคือผู้มีคำพูดสุดท้าย และคุณสามารถเห็นวิจารณญาณของพวกเขาในสิ่งที่อยู่รอด คือ สิ่งที่เหมาะกับวัสดุ ต้นกกมีน้ำหนักเบา เหนียว ระบายอากาศ และมีความสุขในความร้อน มันอยากเป็นกระเป๋า เป็นเสื่อ เป็นโป๊ะ เป็นกล่อง และผลิตภัณฑ์ที่ใช้ได้ผลคือผลิตภัณฑ์ที่ปล่อยให้มันเป็นสิ่งเหล่านั้นอย่างงดงาม สำหรับผู้มาเยือน สินค้าสมัยใหม่ช่วยแก้ปัญหาเก่าของของที่ระลึกที่ยอดเยี่ยมแต่ขนกลับบ้านไม่ได้ เสื่อคู่ผืนเต็มม้วนเป็นหลอดและเดินทางได้ดีกว่าที่คุณคิด ครอบครัวไทยส่งมันทางไปรษณีย์ไปทั่วโลกมาหลายสิบปีแล้ว แต่ชุดที่รองจาน กระเป๋าโท้ตกก หรือกล่องมีฝาปิดสักใบ จะเข้าไปในกระเป๋าเดินทางได้โดยไม่ต้องประชุมวางแผน และยังพกลวดลายเดียวกัน สีเดียวกัน และงานของหมู่บ้านเดียวกันกลับไป คำแนะนำของเราคือ จงซื้อของหนึ่งชิ้นที่จะได้ใช้ทุกวัน มากกว่าของหนึ่งชิ้นที่จะเก็บไว้ เสื่อรองจานของจันทบุรีที่รองอยู่ใต้จานอาหารเช้าของคุณที่บ้านในเดือนกุมภาพันธ์ มีค่ากว่าของประดับเต็มชั้นเสียอีก

ซื้อให้ดี: ควรดูอะไร ราคาประมาณเท่าใด

การดูเพียงไม่กี่นาทีจะสอนมือของคุณว่าควรตรวจสอบอะไร ประการแรก การทอ ลูบฝ่ามือของคุณให้แบนไปบนด้านหน้า เสื่อชั้นดีจะให้ความรู้สึกสม่ำเสมอและแน่น ไม่มีเส้นกกหลวมตั้งขึ้นมา และไม่มีช่องว่างให้แสงลอดผ่านเมื่อคุณยกมุมขึ้น ประการที่สอง ด้านหลัง อย่างที่ช่างทอบางสระเก้าพูด พลิกมันดู ความเรียบร้อยด้านใต้หมายถึงความใส่ใจตลอดทั้งผืน ประการที่สาม สี เส้นกกมีลวดลายควรย้อมทะลุ ไม่ใช่ซีดจางที่ผิว และลวดลายควรตั้งตรง ขอบของมันตรง งานที่นับเส้นจะแสดงตัวออกมา ประการที่สี่ ขอบ ขอบที่เย็บผูกหรือเก็บงานอย่างดีจะมีอายุยืนกว่าขอบดิบเป็นปี ๆ ในเรื่องราคา จงคาดหวังช่วงราคาที่ซื่อตรงของงานมือทุกชนิด ชิ้นเล็ก ๆ ทั้งที่รองแก้ว ที่รองจาน และกล่องเล็ก ๆ เริ่มต้นจากราคากาแฟหนึ่งแก้วขึ้นไป กระเป๋าและสินค้าสำเร็จรูปอยู่ที่หลักร้อยต้น ๆ ของบาท และเสื่อลวดลายขนาดเต็มผืนที่ดีอยู่ที่หลักร้อยปลาย ๆ ถึงไม่กี่พันบาท ขึ้นอยู่กับขนาด ความประณีต และลวดลาย โดยชิ้นงานทอแน่นชั้นเลิศจะมีราคาสูงกว่านั้น เมื่อเทียบกับเสื่อที่ผลิตด้วยเครื่องจักรในราคาหนึ่งในห้า จงจำไว้ว่าคุณกำลังจ่ายค่าอะไร คือ งานฝีมือหลายสัปดาห์ของคนสองคน และวัตถุชิ้นหนึ่งที่หากเก็บไว้ให้แห้งและม้วนแทนที่จะพับ จะรับใช้คุณได้นานหลายสิบปี การดูแลนั้นเรียบง่าย สะบัดมันออก ตากแดดเป็นครั้งคราว เก็บให้แห้ง อย่าพับมันอย่างแหลมคม และม้วนโดยหันด้านลวดลายออกเวลาจัดเก็บ ปฏิบัติต่อเสื่อจันทบุรีแบบนั้น แล้วมันจะมีอายุยืนกว่าเฟอร์นิเจอร์รอบตัวมัน ซึ่งเมื่อคิดดูแล้ว ก็คือสิ่งที่มันทำในบ้านไทยมานานนับร้อยปีพอดี

ครึ่งวันแห่งการทอเสื่อ: จัดทริปให้ลงตัว

หมู่บ้านทั้งสองประกอบกันเป็นแผนการเดินทางระยะสั้นที่น่าพอใจที่สุดของจังหวัด เริ่มต้นที่บ้านเสม็ดงามในตอนเช้า ซึ่งอยู่ห่างจากย่านเมืองเก่าเพียงสิบห้านาที ชมกี่ทอผ้า ซื้อของในที่ที่ตัวเลือกกว้างที่สุด และกลับมาอยู่ที่ย่านชุมชนเก่าจันทบุรีเพื่ออาหารกลางวันริมแม่น้ำ หรือวิ่งวันนั้นในทิศทางตรงกันข้าม น้ำตกพลิ้วก่อนขณะที่สระน้ำยังเงียบ จากนั้นลงมาที่บางสระเก้าในช่วงบ่ายต้น ๆ และปิดท้ายบนชายฝั่งที่แหลมสิงห์ด้วยอาหารทะเลย่างขณะที่เรือแล่นกลับเข้าฝั่ง โดยเสื่อที่ม้วนไว้ของคุณโดยสารกลับบ้านอยู่ด้านหลังราวกับผู้โดยสารที่เรียบร้อย ไม่ว่าจะทางไหน คุณก็ได้ใช้เวลาหนึ่งวันอยู่ภายในจันทบุรีที่ทำงาน ไม่ใช่จังหวัดของโปสการ์ด แม้ว่ามันจะถ่ายรูปสวยก็ตาม แต่เป็นจังหวัดของทุ่งกก ราวตากสีย้อม และเสียงตุ้บของไม้กระทบ ที่ซึ่งพืชที่ขึ้นในคูน้ำกลายเป็นพื้นบ้านที่มีชื่อที่สุดของประเทศไทยในมือที่อดทน พลอยทำให้จันทบุรร่ำรวย และทุเรียนทำให้มันอร่อย เสื่อทำให้มันเป็นบ้าน จงไปดูพวกมันถูกทอขึ้นขณะที่รุ่นที่ยังนับลวดลายในหัวของพวกเขายังคงอยู่ที่กี่ทอผ้า และนำผืนหนึ่งกลับบ้าน แล้วใช้มันทุกวัน

About the Authors

Scott and Jay Riefler run a small family condo business in Patong, Phuket, and write about living in Thailand — the costs, the places, and the everyday stuff the brochures skip — here and on their main site, Patong-Thailand.com. The mat villages are their favourite kind of Chanthaburi stop: no ticket gate, no performance — just two weavers, a wooden beater, and a pattern appearing out of dyed reed, the way it has for five generations.

Call / โทร: +66 80 052 8082

Search This Blog

Chanthaburi Thailand Guide